Afyon'un Zamana Meydan Okuyan Cami'leri

Afyonkarahisar, kadim bir şehir olarak, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış ve her bir dönemi izleriyle bugüne taşımıştır. Şehrin en derin kökleri, Selçuklu ve Osmanlı izleriyle şekillenmiş tarihi camilerde hayat bulur. Ulu Camii, İmaret Camii ve diğer tarihi camiler, sadece dini mekanlar değil, aynı zamanda geçmişin taşla, tuğlayla yazıldığı, mimari zarafetle bezenmiş kültürel hazineleridir. Bu camiler, Afyonkarahisar’ın köklü geçmişinin simgeleri olup, şehrin tarih şehri kimliğini pekiştiren ve bugüne aktarılmasını sağlayan ölümsüz yapılar olarak yükselmeye devam etmektedir. İşte o camiler… AFYONKARAHİSAR ULU CAMİİ Afyonkarahisar Ulu Camii (Hocabey Camii), Anadolu’nun en eski ve önemli ahşap direkli camilerinden biri olarak, şehrin tarihi dokusunun önemli bir parçasıdır. 1272-1277 yılları arasında inşa edilen bu cami, Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemi mimarisinin izlerini taşır. Şehrin en eski yerleşim alanlarından biri olan Hıdırlık Tepesi ile Afyonkarahisar Kalesi arasında yer alan cami, o dönemdeki ilk beyliklerden Sahib Ataoğulları Beyliği'nin başkenti Karahisar’da inşa edilmiştir. 2023’te, UNESCO Dünya Mirası Komitesi’nin kararıyla dünya mirası listesine alınan cami, aynı zamanda "Kırk Direkli Cami" olarak da bilinir. Bu ismin kaynağı, çatısının ahşap direkler üzerinde oturmasıdır. İlk zamanlarda Hocabey Camii olarak bilinen yapının, 19. yüzyıldan sonra Ulu Cami olarak anılmaya başlandığı görülmüştür. Camiyi yaptıran kişi olarak, kitabeler ve tarihsel kaynaklardan Sahipata Nusrediddün Hasan’ın adı geçse de, farklı görüşlere göre, caminin diğer kitabeleri incelendiğinde, yapının Sivastosoğlu Ali Bey tarafından inşa ettirilmiş olabileceği de ileri sürülmüştür. AFYON GEDİK AHMET PAŞA CAMİİ (İMARET CAMİİ) Afyonkarahisar merkezindeki Kurtuluş Caddesi üzerinde yer alan tarihi cami, 1472 yılında Sadrazam Gedik Ahmet Paşa tarafından Mimar Ayaz Ağa’ya yaptırılmıştır. Caminin içindeki nakışlar, Abdüssamedoğlu Hasan tarafından yapılmış olup, 1795 yılında Müftfzade Ahmet tarafından restore edilmiştir. Yapı, Ters "T" planına sahip olup, ard arda sıralanan iki kubbe ile dikkat çeker. Kuzeydeki son cemaat yeri ise 6 yuvarlak sütun ve 5 sivri kemerli kubbeyle örtülüdür. Caminin minaresi, yivli burma biçimlerle süslenmiş olup, lacivert renkli çinilerle kaplanmıştır. Mukarnaslı giriş kapısı, kalem işlemeli mermerdendir ve üzerindeki onarım yazısı 1795 tarihini taşır. Caminin doğu, batı ve kuzey duvarlarında toplamda yedi pencere bulunurken, iç mekanın merkezi iki büyük kubbe ile örtülüdür. SANDIKLI ULU CAMİİ Sandıklı Ulu Camii, Afyonkarahisar’ın Sandıklı ilçesinde, ilçenin merkezine oldukça yakın bir konumda, çarşı içinde yer almaktadır. Bu cami, Germiyanoğulları Beyliği dönemine ait önemli bir yapıdır. 1379 yılında, Alaeddin oğlu Bahattin Ömer Bin Alaeddin tarafından, dönemin ünlü mimarlarından Mimar Aydemir’e yaptırılmıştır. Başlangıçta mescit olarak kullanılan bu yapı, zamanla camiye dönüştürülmüştür. Sandıklı Ulu Camii, kare planlı olup, tek kubbe ve minaresiyle dikkat çeker. Daha sonra camiye eklenen son cemaat yeri ise yapıyı tamamlayan bir özellik kazandırmıştır. SİNANPAŞA CAMİİ Yavuz Sultan Selim’in lalası Lala Sinan Paşa tarafından 1524-1525 yıllarında inşa ettirilen külliye, çok önemli bir Osmanlı yapısı olarak dikkat çeker. Külliye, bir tabhâneli cami, türbe, aşhane-imaret ve büyük ihtimalle bir sıbyan mektebi gibi bölümlerden oluşmuştur. Bu külliyenin merkezi olan cami, Osmanlı dinî mimarisinin 14 ve 15. yüzyıllarda yaygın olan tabhâneli camilerinin son örneklerinden biridir. Ancak, 16. yüzyılın ilk yarısında yapılan tabhâneli camilerin inşa süreci artık sona ermiştir. İHSANİYE KARACAAHMET CAMİİ Karaca Ahmet Sultan, Horasanlı bir Türkmen Beyi’nin oğlu olarak doğmuş ve genç yaşlarda psikiyatri üzerine eğitim almıştır. Sonrasında ruh doktoru olarak tanınan Karaca Ahmet, Anadolu’ya geldikten sonra akıl hastalıklarını tedavi etmiş ve Hacı Bektaş Veli’nin yanında dervişlik yapmıştır. Aynı zamanda Alp Eren olarak da tanınan Karaca Ahmet, Hacı Bektaş Veli’nin öğretilerini benimsemiştir. Karaca Ahmet'in türbesi, köydeki camiye bitişik olarak inşa edilmiştir. Cami, 1906 yılında yapılmıştır ve caminin kitabesinde 1324 Hicri yılına ait bir tarih yer almaktadır. Kitabede, Karaca Ahmet Sultan’ın türbesi ve caminin yeniden inşasının, Allah’ın inayeti ve hayır sahiplerinin katkılarıyla gerçekleştiği belirtilmektedir. İSHAKLI ÇARŞI (ULU) CAMİ Cami, 1458 yılında Karamanoğlu İbrahim Bey tarafından yaptırılmıştır. Ancak, 1912 yılında eski cami yıkılarak yerine şu anda var olan Ulu Cami (Çarşı Camii veya Aşağı Camii) inşa edilmiştir. Eski camiden yalnızca minare ve kitabesi günümüze ulaşabilmiştir. Güney yönünde ise Lâleli Çeşme yer almaktadır. Ulu Camii’nin cephe duvarındaki kitabede, 863 Hicri (1458 Miladi) yılında Karamanoğulları Beyliği'nden İbrahim bin Mehmet Bey zamanında inşa edildiği yazılıdır. Yazı sülüs hatla yazılmış olup, camiyi Mehmet bin Halil, Mehmet bin Hamza ve Ali bin Şeyh'in yaptırdığı belirtilmiştir. Ayrıca, Ulu Cami’de Ashab-ı Kiram’a ait kutsal emanetlerden biri olan Sakal-ı Şerif de saklanmaktadır. 13. yüzyılda Anadolu'ya gelen Horasan Erenlerinden Ahmed Remzi Tahranî'nin türbesi, Akşehir yolunun sol tarafında yer almaktadır. Ayrıca, Ahi Ömer Çavuş da bu bölgede tanınan diğer bir erendir. MISRİ CAMİİ Hacı Eyüp Mısri Sokağı'nda, Mısri Mahallesi'nde yer alan bu cami, 1483 yılında Şakkancıoğlu Evliya Kasım Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Yapının inşasında kesme moloz taş kullanılmış olup, cami iki büyük kubbe ile örtülüdür. Doğu duvarına bitişik olarak inşa edilen minarenin tabanı kesme taştan yapılmış, gövdesi ise tuğladan örülmüştür. Cami içindeki mukarnaslı mihrabın üzeri, mavi ve lacivert tonlarındaki yazılar ve geometrik desenlerle süslenmiş çinilerle bezenmiştir. Ayrıca, minber mermerden yapılmıştır. TÜRBE CAMİİ Afyonkarahisar'ın Mevlana Mahallesi'nde bulunan bu önemli yapı, halk arasında “Türbe” ya da “Mevlevi Camii” olarak da bilinmektedir. Cami, kuzey, batı ve güney tarafından sokaklarla çevrilirken, doğusunda ise evler yer almaktadır. Yapının kuzey ve güney yönlerinde, avluya giriş sağlayan iki demir kapı bulunmaktadır. Kuzey kapısı, basamaklarla yükseltilmiş olup camiye giriş için ayrıca bir basamaktan geçilmesi gerekmektedir. Caminin ana bölümü, türbe, semahane, mescid, şerbethane, bacılar mahfili ve son cemaat yerinden oluşmaktadır. Ayrıca, derviş hücreleri, matbah-ı şerif, selamlık dairesi, mezarlık ve harem daireleri de bu yapının bir parçası olmuştur ancak günümüzde yalnızca derviş hücreleri ve diğer bölümler kullanılmaktadır. Yapı kesme taştan inşa edilmiş olup, kapısının üst kısmında bir Mevlevi külahının kabartması yer almaktadır. Cami, tek şerefeli minaresiyle batı yönünden dikkat çeker. 1844 yılında, yapının yıkılmasının ardından, Sultan Abdülmecid tarafından tekrar inşa edilmiştir. Sonraki yıllarda, 1905'te büyük bir yangın sonucu tahrip olan yapının onarımı, II. Abdülhamit’in emriyle yapılmış ve on dört bin altın harcanarak cami yeniden eski görkemine kavuşturulmuştur. Mevlevihane, kuzey yönünde bulunan büyük bir avluyu çevreleyen dedelerin hücreleriyle birlikte büyük bir alan sunar. Eskiden Mevlevihane’nin doğusunda yer alan şeyh evi yangın sonucu tahrip olmuştur. Kapının sağında bulunan mutfağın bir kısmında, Mevlevi dervişlerinin çilehaneleri yer alır. Yapının büyük kubbesi, renkli camlı pencereleriyle semahaneyi örtmektedir. Semahane bölmesinin doğusunda yer alan şerbethanede ise, üst katta kadınlar mahfili bulunur. Semahanenin sol tarafında ise, Mevlevi şeyhlerinin türbesi yer alır. Bu türbede, Mevlana'nın torunlarından Aba Puş-i Veli, Sultan-ı Divani ve Hızır Şah gibi büyük Mevlevi şahsiyetlerinin sandukaları bulunmaktadır. Mevlevihane, tekkelerin kapatılmasından önce, Konya’daki Mevlana Dergahı'ndan sonra, en önemli mevlevihane olarak kabul edilirdi ve şimdi de bölgedeki en değerli dini yapılar arasında yer alır. BOLVADİN RÜSTEM PAŞA CAMİİ Bolvadin ilçesinin çarşı merkezinde, Hisar Mahallesi'nde, Emirdağ Caddesi ile Zafer Caddesi'nin kesişim noktasında bulunan cami, tarihsel önemiyle dikkat çekiyor. Kitabesinde yer alan bilgilere göre, cami, Eşrefoğulları Beyliği dönemi liderlerinden Mübariziddin Mehmet Bey tarafından, H.720/M.1320'de külliye olarak yaptırılmıştır. Caminin orijinal yapısının mimari özellikleri ve yıkılma tarihi hakkında net bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak, 1553'te Kanuni Sultan Süleyman'ın Bolvadin ziyareti sırasında, Sadrazam Rüstem Paşa tarafından yıktırılan cami, Mimar Sinan tarafından yeniden inşa edilmiştir. Yeni yapılan camiye, halk arasında "Çarşı Camii" ismi verilmiştir, bunun yanı sıra cami "Döner Sütunlu Camii" ve "Ulu Camii" olarak da anılmaktadır. 1904 yılında, Bolvadin Müftülüğü'ne bağlı Osman Hulusi Efendi'nin öncülüğünde kurulan cami yaptırma cemiyeti, eski camiyi yıkıp, Afyonlu Mimar Georgios Parmakyan’a yaptırdığı yeni camiyi ibadete açmıştır. OT PAZARI CAMİİ Tuzpazarı Caddesi'ne yakın bir konumda bulunan cami, 1590 yılında Felezâde Süleyman Çavuş tarafından yaptırılmıştır. Yıkılan minaresi, 1958 yılında tek şerefeli olarak yeniden inşa edilmiştir. Yapı, kesme taş duvarlarla inşa edilmiştir ve kare planlı tek kubbelidir. Kuzey kısmında, camla kaplı olan son cemaat yeri sonradan eklenmiş olup, üç sivri kemerin üzerine yerleştirilen üç kubbe ile örtülüdür. Mihrabı ise daha sonra yapılmış olup, beyaz mermerle kaplanmıştır. YENİ CAMİİ Afyonkarahisar Çarşı içindedir. 1711 yılında Abdi Çavuş tarafından yaptırılmıştır. 1839 yılında onarılmış ve Yeni Cami adını almıştır. Medresesi günümüzde ilköğretim okulu olarak kullanılmaktadır. YUKARI PAZAR CAMİİ Afyonkarahisar’ın Yukarı Pazar mevkiinde iki yolun birleştiği yerdedir. Kitabelerine göre 1235 yılında Karamanoğlu Yusuf Bey tarafından yaptırıldığı bilinmektedir. Camiinin giriş kapısı üzerinde iki adet kitabe bulunmaktadır. Bunlardan birisi Selçuklular’dan kalmadır ve eserin yapılışına ait bilgi kitabesidir. Diğeri ise Osmanlı zamanında camiinin restorasyon bilgisidir. KUYULU MESCİT Afyonkarahisar merkezde yer alan Kuyulu Mescid’in yapılışına dair herhangi bir kitabe bulunmamaktadır. Ancak Kuyulu Mescid’in tuğla minaresinden, camiinin Selçuklu döneminden kaldığı anlaşılmaktadır. Camii, minare temelindeki bir kuyu üzerine inşa edildiği için bu ismi almıştır. KUBBELİ MESCİD Anadolu beyliklerden Germiyan Oğulları beyliği döneminde yaptırıldığı düşünülmektedir. Kitabesine göre 1330 tarihinde Hacı İdris tarafından yaptırılmıştır. İç mekanı ve dış görünüşü ile sade olan mescit kesme taştan yapılmış olup kare plan arz etmektedir. BAŞÇEŞME MESCİDİ Afyonkarahisar’da Başçeşme Mahallesi’nde bulunan Başçeşme Mescidi 1495 yılında Hacı İlyas Oğlu Hacı Mustafa Bey tarafından yaptırılmıştır. Camii 1868 yılında tamirat işlemi görmüştür. Giriş kapısı üzerinde iki adet kitabesi bulunmaktadır. Kare planda olan yapının kuzeyinde tonozla örtülü cemaat yeri yer almaktadır. Kesme taştan yapılan duvarları sadedir. Kubbesi basık ve sekizgen şeklindedir. ÇAVUBAŞI CAMİİ Afyonkarahisar Çavuşbaş Mahallesi’nde yer almaktadır. Kitabeye göre 1575 tarihinde Mustafa Bin Umur tarafından yaptırılmıştır. 1871 yılında Çavuşbaş Mahallesi sakinleri tarafından tamir ettirildiği bilinmektedir. Etrafı yüksek duvarlarla çevrili olan camiinin bir de çeşmesi bulunmaktadır.

Afyon'un Zamana Meydan Okuyan Cami'leri

Afyonkarahisar'ın en eski camilerini sizler için derledik. İşte o tarih kokan, nice bayramlara, ibadetlere tanıklık eden camiler…

Bakmadan Geçme