Yakutistan'ın Dini İnancı Nedir?
Yakutistan'ın dini inancına geçmeden önce, Yakutların Türklerin en eski boylarından biri olduğu bilinmelidir. Kendilerine Saha adını veren bu topluluk, XVII. yüzyıldan itibaren Rus ve Avrupa literatüründe Yakut olarak anılmış, yaşadıkları bölge de Yakutistan (Yakutya) adıyla tanınmıştır.
Rusların Sahalar için kullandığı Yakut adı, Tunguzların onlara verdiği Yako adının çoğul biçiminden türemiştir. Günümüzde Yakutistan, Rusya içerisinde özerk bir cumhuriyet statüsündedir.
Yakutlar, genel olarak Kuzey Yakutları ve Güney Yakutları olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Bu iki grup arasında bazı kültürel farklılıklar bulunmaktadır. Kuzey Yakutları daha çok avcılık ve balıkçılıkla uğraşırken, Güney Yakutları Tunguz topluluklarına benzer özellikler göstermektedir.
Bazı araştırmacılar, İslam kaynaklarında geçen Furi/Kuri topluluğunu Kurikanlarla özdeşleştirmektedir. Çin kaynaklarında yer alan Ku-Li-Kan topluluğu ile Orhun Yazıtları'nda adı geçen Kurikanlar, Yakutların ataları olarak kabul edilmektedir.
Yakutların ataları ayrıca tarihte Orman Sakaları olarak da anılmıştır. 1215-1216 yıllarında Cengiz Han, Borogul Noyan’ı Moğollara direnen Tumatlar üzerine göndermiş, Moğol baskısından kaçan bazı kabileler ise kuzeye çekilmiştir.
1905 yılında meydana gelen I. Rus İhtilali'nin sağladığı görece özgürlük ortamında Sahaca yayınlar yapılmaya başlanmıştır. Bu dönemde Yakut Milli Birliği adıyla bir teşkilat kurulmuştur.
Teşkilatın amacı; Sahaların bir millet olarak kendi egemenliklerini koruyabilecekleri bir cumhuriyet düzeni oluşturmak, Rus Duması’na temsilci göndermek ve Rus yerleşimcilerin sömürgeci faaliyetlerine karşı koymaktı. Sovyet yönetiminin geleneksel boy sisteminin devamına belirli ölçülerde izin vermesi, Saha kültürünün korunması açısından önemli bir gelişme olmuştur.
1633 yılında Yakutlar, Rus ilerleyişine karşı direniş göstermiş ve bazı Rus Kazaklarını öldürmüşlerdir. 1634 yılında bazı Yakut boyları ayaklanmış, ancak bu ayaklanma Yakutsk'taki Kazak atamanı İvan Galkin tarafından sert şekilde bastırılmıştır.
1636-1637 yıllarında gerçekleşen ikinci büyük ayaklanma da başarısız olmuştur. Ateşli silahlara sahip Rus Kazakları, sayıca üstün Yakut topluluklarını dağıtabilmiş ve zamanla Yakut yurdu Rus hâkimiyeti altına girmiştir.
İnsanlık tarihindeki hemen hemen bütün toplumlarda bir yaratıcı veya üstün güç fikrine rastlamak mümkündür. Yakutlarda da benzer şekilde yüce bir varlığa yönelik inanç bulunmaktadır.
Araştırmalar, Yakutların yalnızca ruhlara veya doğa güçlerine değil, aynı zamanda evreni yöneten üstün bir yaratıcı anlayışına da sahip olduklarını göstermektedir.
Yakutların dini inanışı uzun yıllar boyunca birçok araştırmacı tarafından Şamanizm olarak tanımlanmıştır. Ancak günümüzde bazı bilim insanları, Şamanizmin bir din değil, dini uygulamalar bütünü olduğunu savunmaktadır.
Yakut inanç sistemi içerisinde doğa ruhlarına saygı önemli bir yer tutar. Şamanlar, insanlar ile ruhlar dünyası arasında aracı kabul edilir. Büyü, şifa ve çeşitli ritüeller dini hayatın bir parçası olarak görülür. Doğadaki varlıkların kutsallığına inanılır.
Bazı araştırmacılar Yakutlarda çok tanrılı unsurlar bulunduğunu ileri sürse de, geleneksel Yakut dininde Ürüng Ayıı Toyon, Ayıı veya Aar Toyon gibi isimlerle anılan yüce bir varlığın bulunması dikkat çekmektedir.
Yakut inanç sistemi zaman içerisinde Tengricilik, Ortodoks Hristiyanlık, Zerdüştlük ve Maniheizm gibi çeşitli inanç sistemlerinden etkilenmiştir.
Bu nedenle bazı araştırmacılar geleneksel Yakut dinini tek tanrılı özellikler taşıyan yerel bir inanç sistemi olarak değerlendirmektedir.
Yakutların tarihî dini inancı, genel olarak Şamanizm ile ilişkilendirilse de, günümüzde bunun daha kapsamlı bir inanç sistemi olduğu kabul edilmektedir. Geleneksel Saha inancında yüce bir yaratıcı fikri bulunmakta, doğa ruhları ve şamanik uygulamalar önemli yer tutmaktadır.
Bugün Yakutların önemli bir bölümü Ortodoks Hristiyanlığı benimsemiş olsa da, atalarından gelen geleneksel inanç unsurları ve kültürel ritüeller yaşamaya devam etmektedir. Bu yönüyle Yakutistan, Türk dünyasının kadim inanç mirasını günümüze taşıyan önemli coğrafyalardan biri olarak kabul edilmektedir.
