İttihat ve Terakki Fırkası İleri Gelenlerinin 1910 Yılındaki Afyonkarahisar Ziyareti
Hasan Tahsin Günek
Önceki yazımızda Maliye Nazırı Cavit Bey ve Dâhiliye Nazırı Talat Paşa’nın Konya seyahatleri sırasında Afyonkarahisar’a da geldiklerinden bahsetmiştik.1 Maliye Nazırı Cavit Bey 1909 senesinin Ekim ayında Afyonkarahisar’a yaptığı bu ziyaretten yaklaşık bir yıl sonra bu sefer Aralık 1910 tarihinde yanında İttihat ve Terakki Fırkasının ileri gelenlerinin de bulunduğu bir heyetle tekrar Afyonkarahisar’a gelmişti.
Cavit Bey 13-16 Aralık 1910 tarihine denk gelen Kurban-Bayramı tatilini geçirmek, İzmir ve çevresinde çeşitli ziyaret ve temaslarda bulunmak ve Sultan’ın selamlarını İzmir vilayeti halkına iletmesi doğrultusunda aldığı talimatla 11 Aralık 1910 akşamı İzmir’e gitmek üzere İstanbul’dan yola çıkar.2 Bu yolculukta yanında çok önemli şahsiyetler de vardır. Ayrıca bazı gazetelerin muhabirleri de geziyi takip etmektedirler.
Maliye Nazırı Cavit Beyin Yanında Bulunanlar
Cavit Bey, Haydarpaşa’dan hareket eden trenin özel vagonunda Anadolu Demiryolu Genel Müdürü Huguenin’i kabul eder. Bakanın yanında bu yolculuğa katılan dört kişi daha bulunmaktadır. Bunlar İttihat ve Terakki Fırkası Reisi Menteşe mebusu Halil Bey (1874-1948); Gümülcine mebusu Mehmet Arif bey, Servet-i Fünûn müdürü Ahmet İhsan Bey (1868-1942) ve Ziya Balcı’ydı.
Afyonkarahisar’a Geliş
Genel Müdür Huguenin Caddebostan’a kadar bakana refakat ederek burada trenden iner. Gece boyu yataklı vagonda rahat bir yolculuk yapan heyeti taşıyan tren Afyonkarahisar’da durur. Bu sırada istasyonda çok fazla insan yoktur. Bunun iki nedeni vardır. İlki sabahın erken saatleri olması ve ikincisi halkın hala sabah namazı için camilerde bulunmasıdır. Ancak Afyonkarahisar Belediye Başkanı Abdullah Bey ve diğer yetkililer gelenleri karşılamak üzere istasyonda hazır beklemektedirler.
Karşılama merasiminden sonra Cavit Beyin başkanlığındaki heyette bulunanlar İstasyondan hareketle Afyonkarahisar İttihat ve Terakki kulübüne giderler. Burada içilen kahvenin ardından Menteşe mebusu Halil Bey, vatanın kurtuluşu için anayasa, ordu ve halkların kardeşliği konulu bir konuşma yapar. İttihat ve Terakki Kulübünün hazır bulunan iki yüz üyesi konuşmasının sonunda Halil Bey’i uzun süre ayakta alkışlarlar. Konuşmanın ana konusu ise okullarla ilgilidir.
Heyette bulunanlar İttihat ve Terakki Kulübünden ayrılarak Gedik Ahmet Paşa (İmaret) camisini ve ardından değerli kitap ve el yazmalarının bulunduğu kütüphaneyi ziyaret ederler. Daha sonra istasyona dönerek kendilerini uğurlamak için bekleyenlerle vedalaşarak Afyonkarahisar’dan Uşak’a hareket ederler.3
İstanbul’da Fransızca olarak yayınlanan Stamboul gazetesi geziyi takip eden muhabirinin geziye ilişkin notlarını paylaşarak aynı zamanda şu tespitlerde bulunur:
“Bakan ve yanındakiler İzmir'e varmadan önce Afyonkarahisar, Uşak, Alaşehir, Salihli, Manisa ve Menemen olmak üzere altı yerde duraklamıştı. Bakan Cavit Bey her yerde konuştu. Yeni hükümetin temsil ettiği adalet ve ilerleme fikirleri her yerde alkışlandı.
Afyonkarahisar'da, özellikle de bazılarının hala eski zamanların fikirlerine kapıldığına inandığı bu şehirde, Cavit Bey‘in geçen yılki ilk Anadolu ziyaretinde sağladığı başarıyı aşan bir başarıyı ikinci ziyaretinde de elde ettiğini muhabirimiz bize yazıyor. Her yerde alkışlandı. Ve her durumda şunu söyledi: “Yaşasın Bakan diye bağırmayın; Yaşasın Büyük Vatan, Mukaddes Osmanlı Vatanı!” deyin.4
Ziyaretin sonunda Cavit Bey ve yanındaki heyette bulunanlar Afyonkarahisar halkının ilgi ve alakalarından memnun kalmış bir halde buradan ayrılırlar.
Dip Notlar:
1Bakınız: “Dâhiliye Nazırı Talat Paşa ve Maliye Nazırı Cavit Beyin 1909 Yılında Çıktıkları Anadolu Seyahati ve Afyonkarahisar’a Gelişleri”, Kocatepe Gazetesi 22 Mart 2025
2 “Le ministre des finances“ Stamboul Gazetesi, 12 Decembre 1910, Lundi, s.2
3 “Le voyage de S. E. Djavid bey“, La Turquie Gazetesi, 19 Decembre 1910, Lundi, s.1
4 “Djavid bey a Smyrne, le Discours de Djavid bey”, Stamboul, 20 Decembre 1910, Mardi, s.1
