Türk Dünyasının özgün gruplarından birisi olan Altaylar, daha çok Sibirya’da yaşarlar. Rusya Federasyonu içerisinde, özerk bir Altay Cumhuriyeti bulunmaktadır.
Tuva ve Moğolistan’da yaşayan Altaylar da vardır.
Altaylar, Teleütler, Telengitler, Kara Tatarlar, Oyratlar gibi değişik adlarla da anılmışlardır.
Altaylar, MÖ 2. binyıldan başlayarak metal işlemede usta olarak bilinirler.
Altay Türkleri Ruslarla ilk kez 18. yüzyılda karşılaştılar. Çarlık döneminde Altay, Oyrot olarak adlandırıldı ve daha sonra bu addan hareketle Oyrot Özerk Bölgesi kuruldu.
Pek çok Altaylı Rus votkası tiryakisi olup, votkayı “ateş suyu” olarak adlandırdılar.
Altay halkı, yarı göçebe bir halktı. Hayvancılık ve avcılık yaşamlarının önemli bir parçasıydı. Bu halkın çoğunluğu Rusların etkisiyle yerleşik yaşama geçtiler. Bunların bir kısmı geleneksel inançları olan Şamanizme bağlı iken bir kısmı Ortodoks Hristiyandır.
1904 yılında, Rus yayılmacılığına tepki olarak Ak Ceng veya Burhanizm denilen bir dinsel hareket de gelişmiştir.
Altay halkı için Tibet Budizmi ve Şamanizm önemli inançlardır. Altaylar, Altay Cumhuriyeti’nde tapınaklar bulunmadığı için hac ibadeti yapabilmek amacıyla Tuva Cumhuriyeti veya Moğolistan’a gitmektedirler.
Altaylar, Altay Cumhuriyeti nüfusunun sadece yüzde 31’ini oluştururlar. "Cayzaň" kavramı da toplum içerisinde statü belirleyicisi olarak kullanılmıştır.
Altaylarda söök adı verilen soy birlikleri en temel yapılanmadır.
Altay halkları, “Güney Altayları” ve Kuzey Altayları” olarak iki bölümde değerlendirilmektedir. Güneydeki Altaylar; Telengitler, Tölösler, Çuylar ve Teleütler’den; Kuzey Altayları ise; Tubalar, Kumandılar, Turaçaklar, Soltonlar, Starobardinler Çalkandular (Kuular) adlarıyla tanımlanmaktadır.
Altay Cumhuriyeti, Orta Asya'da Asya kıtasının coğrafî merkezinin hemen kuzeyinde ve Güney Sibirya'da yer almaktadır. Batı'da Kazakistan, kuzeyde Rusya, doğuda Tuva ve Hakas Cumhuriyetleri, güneyde Moğolistan, Doğu Türkistan ve Kazakistan ile komşudur.
Altay Cumhurbaşkanı Olek Horohordin, Halk Meclisinin Başkanı ise German Çepkin'dir. Bu Cumhuriyet, Merkezi Ankara’da bulunan Uluslararası Türk Kültür Teşkilatı‘(TÜRKSOY)’nın gözlemci üyesidir.
Altay İl Merkezleri:
Koş Ağaç, Mayma, Ondoy, Turaçak, Ulagan, Kan Oozı, Köksu, Çamal, Çoya ve Şebalin.
Altay Cumhuriyeti’nde 193 ortaokul, 3 teknikum ve bir Üniversite (Gorno-Altaysk Devlet Üniversitesi) bulunmaktadır. Altay Türkçesi ile yılda 37 kitap, 1 gazete ve 2 dergi yayınlanmaktadır. Ortaokullarda 35 bin, teknik okullarda 43 bin, ülkenin tek üniversitesinde ise 2600 öğrenci öğrenim görmektedir.
Cumhuriyetin toprakları dağlık bir görünüm arzeder. Çok sayıda akarsu ve göller vardır. Sibirya coğrafyasının en yüksek tepesi olan 4506 metre yükseklikteki Beluha dağı buradadır..
Altay Cumhuriyeti’ndeki en büyük akarsu Katun Biy-su (Bey Suyu), en büyük göl ise Teles (Altın-köl) olup, su yüzey alanı 230,8 km kare, derinliği 325 metredir.
Kırgız Türkleri’nin “Manas Destanı”nda Altay hakkında bilgiler bulunmaktadır.
Destanda Altay, al - ruh,, Kutsal dağ ya da Altındağ anlamında algılanmaktadır. Dünyanın en uzun destanı olan «Manas» destanının bütün varyantlarında geleneğe göre korunan ve özlenen bir yerin adıdır, Altay...
Destanda adı geçen «Ertış ve Orkun” iki akarsudur. Gerek tarihi kaynaklarda gerek destan metinlerinden anlaşıldığı kadarıyla Altay bölgesinde belirli bir süre Moğol soylu Kalmak (Kalmık) topluluğu hakim olmuştur. Bunlar Kırgızlar, Altaylar, Hakaslar başta olmak üzere Türk soylu halklara çok eziyet yapmışlardır. Destanda bunlar düşman veya zarar veren ulus olarak tanımlanmışlardır.. Destanda bazı toponomik bilgiler de verilmektedir.
Turizm, Altay Cumhuriyeti'nin kilit sektörlerinden biridir. Önemli bir ekonomik gelir kaynağıdır. Zengin doğası turizmin en önemli çekiciliğidir. Yılda bir milyondan fazla turistin uğrak yeridir. Türk Hava Yolları'nın Rusya Federasyonu'nda Novosibirsk şehrine İstanbul ve Ankara’dan direkt uçuşları bulunmaktadır.
Novosibirsk'ten Gorno-Altaysk kentine haftanın belirli günleri (haftada 3 kez) Rusya havayolu şirketleri tarafından uçuşlar yapılmaktadır. Novosibirsk şehrinden Altay Cumhuriyetine karayolu ile de gidilebilir.
