ABD mandası gibi Dış Politika uygulayan, eski T.C.Hükümetleri, Millî bir politika düzeni kurmuşlardı. Kıbrıs Barış Harekâtı günlerinde, silkinip az da olsa, ABD’ne kafa tutulmuş, ama arzu edilen düzeyde bir milli davranış sergilenememiş idi.
Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan, Başbakanlık döneminden başlayarak, çeşitli vesilelerle yaptığı konuşmalarda, “Dünya Beşten Büyüktür” demek suretiyle, Birleşmiş Milletler Teşkilatını, dolayısıyla ABD’ni şiddetle eleştirirken, Ülkemizin dış politikada bir yenilik, bir atılım planlıyordu. Son yıllarda, sık sık gündeme gelen, uluslararası hamleler bunun somut örnekleridir.
Ne yazık ki, Milletimizin büyük çoğunluğu, ne atılımlardan ve ne de yeni oluşumlardan haberdar değildir. Bu nedenle ben son zamanlarda, bu atılımlar hakkında, yazılar kaleme alıp yayımlarken, okurlarımızın da, T.C.Dış politikalarının, nereden nerelere gelmiş olduğunu öğrenmelerini amaçlamıştım.
İşte bu gün de bir başka uluslararası oluşumu anlatmak istiyorum…
Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN):
Örgütün Amacı: Ekonomik, sosyal, kültürel, teknik, eğitim ve diğer alanlarda işbirliği, adalet kavramına, hukuk ve Birleşmiş Milletler ilkelerine saygı çerçevesinde bölgesel barış ve istikrarın sağlanmasıdır.
Merkezi yönetimi Cakarta’da bulunan ve halen Genel Sekreterlik görevini Le Dato Lim Jock Hoi’un yaptığı ASEAN 1967 yılında, Endonezya, Malezya, Tayland, Filipinler ve Singapur gibi ülkeler tarafından kurulmuş olup, Bruney (1984), Vietnam (1995), Laos (1997), Myanmar (1997) ve Kamboçya (1999) bu Birliğe üye olmuşlardır…Daha sonra AB (Avrupa Birliği), ABD, Kanada, Rusya, Çin Halk Cumhuriyeti, Japonya, Güney Kore, Hindistan, Avustralya ve Yeni Zelanda Diyalog Ortakları olarak, Birlik bünyesine alınmışlar; İsviçre, Norveç, Pakistan ve Türkiye Sektörel Diyalog Ortağı statüsüyle, Birlikte yer almışlardır.
Türkiye’nin Üyelik Durumu:
Türkiye ASEAN’a tam üye değildir. Ülkemiz, 23 Temmuz 2010’da ASEAN Dostluk ve İşbirliği Anlaşmasına taraf olmuştur.
4-6 Ağustos 2017 tarihlerinde Manila’da düzenlenen 50. ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısı kapsamında ülkemizle ASEAN arasında Sektörel Diyalog Ortaklığı (SDO) tesis edilmesi kararı alınmıştır. ASEAN’ın 50. yıldönümünde ülkemizin SDO statüsünü elde etmesi anlamlı olmuştur.
Birliğin Tarihi ve Örgüt İçerisinde Belli Başlı Dönüm Noktaları:
ASEAN Örgütü’nün temeli Endonezya, Filipinler, Malezya, Singapur ve Tayland Dışişleri Bakanlarının 8 Ağustos 1967’de Bangkok’ta imzaladıkları beş maddelik bildirgeyle atılmıştır. Söz konusu bildirgede ASEAN’ın kuruluş amaçları; ekonomik, sosyal, kültürel, teknik, eğitim ve diğer alanlarda işbirliği gerçekleştirilmesi ile adalet kavramına, hukuka ve Birleşmiş Milletler ilkelerine saygı çerçevesinde bölgesel barış ve istikrarın sağlanması olarak belirlenmiştir.
ASEAN’ın kuruluş yıllarında ön planda olan çatışmaların durdurulması ve siyasi istikrarın sağlanması gibi hususlar, Soğuk Savaş sonrası dönemde yerini ekonomik işbirliğinin geliştirilmesine yönelik çabalara bırakmıştır.
1976’da imzalanan Dostluk ve İşbirliği Anlaşması ve 1995’te imzalanan Güneydoğu Asya Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölge Anlaşması ASEAN’ı yasal açıdan da bağlayıcılığı olan bir örgüte dönüştürmüştür.
Soğuk Savaş sonrası yıllarda ASEAN, bölgesel düzen ve refahın gelişiminde etkili bir yapı ve hem ekonomik hem de güvenlik bakımından bölgenin temel yapıtaşlarından birini oluşturmuştur. Asya-Avrupa Toplantısı, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği, ASEAN Bölgesel Forumu, Doğu Asya Zirvesi, ASEAN+3 formatı gibi konferans ve oluşumlarla artan bölgesel entegrasyon ve diyalogda ASEAN’ın merkezi bir rolü ortaya çıkmıştır.
2005 yılı Aralık ayında Kuala Lumpur’da düzenlenen 11. ASEAN Zirvesi, Örgütün gelişiminde önemli bir aşama teşkil etmiştir. Zirve sırasında, ASEAN’ın hedef ve amaçlarına ulaşılabilmesi için yasal ve kurumsal bir çerçeve sunan “ASEAN Şartı Hazırlanmasına Yönelik Kuala Lumpur Deklarasyonu” imzalanmış ve "ASEAN Güvenlik Topluluğu", "ASEAN Ekonomik Topluluğu" ile "ASEAN Sosyo-Kültürel Topluluğu" şeklinde üç sütuna dayanan “ASEAN Topluluğunun” kurulması kararlaştırılmıştır.
Söz konusu zirve sırasında ele alınan konular arasında; ASEAN Topluluğunun teşkili, 2015 sonrası ASEAN Vizyonu, Güney Çin Denizi üzerindeki hak iddiaları, “Küresel Ilımlılık Hareketi” ve aşırılık ve terörizmle mücadeleye dikkat çekilmiştir.
Kuala Lumpur’da 21-22 Kasım 2015 tarihlerinde gerçekleştirilen 27. ASEAN Liderler Zirvesinde, ASEAN Ekonomik Topluluğunun (AEC) 1 Ocak 2016 tarihinden itibaren hayata geçirilmesini öngören Kuala Lumpur bildirisi yayınlanmıştır. Örgüt tarihinde önemli bir kilometre taşını teşkil eden bu adım, 625 milyonluk bir coğrafyanın tek bir pazar ve üretim merkezi haline gelmesine imkân tanımaktadır. AEC’nin teşekkülüyle birlikte, mal ve hizmetlerin serbest dolaşımı sayesinde, üretim maliyetlerinin ve hammadde fiyatlarının önemli ölçüde azalması ve ASEAN bölgesinde üretilen ürünlerin yüzde 70’inden fazlasında gümrük vergisinin kaldırılması beklenmektedir, ancak halen birçok tarife dışı engel mevcuttur. Daha fazla serbestleştirme ve entegrasyonu hedefleyen AEC kapsamında ASEAN GSYH'sının içinde bulunduğumuz yıla kadar %7 oranında büyümesi hedeflenmektedir. Zirvede ayrıca, müzakereleri Ekim 2015’te tamamlanan Trans-Pasifik Ortaklık Anlaşmasının yanısıra bölgesel entegrasyona katkı sağlayacak bir diğer girişim olan Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık müzakerelerinin de 2016 yılında sonuçlandırılması teşvik edilmiştir.
Öte yandan, 1997 yılında oluşturulan ASEAN+3 Forumu çerçevesinde, ASEAN ülkeleri ile ÇHC, Japonya ve Güney Kore arasında siyasi, ekonomik ve sosyo-kültürel işbirliğinin geliştirilmesine yönelik istişareler gerçekleştirilmiştir.
Başarılı Dışişleri Bakanı Hakan Fidan
Türkiye-ASEAN İlişkileri:
Türkiye, ASEAN ile kurumsal ilişkilerini geliştirme kararını 1999 yılında almış, bu çerçevede diyalog veya sektörel diyalog ortağı olmak için niyetini beyan etmiştir. Türkiye, ASEAN ile kurumsal ilişkileri geliştirmenin ilk adımı olan Dostluk ve İşbirliği Antlaşmasına (ASEAN/TAC) 19-23 Temmuz 2010 tarihlerinde Vietnam’da yapılan 43. ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısı sırasında taraf olmuştur. ASEAN/TAC’a katılımın yanısıra, Cakarta Büyükelçiliğimiz yine aynı yıl ASEAN nezdinde akredite edilmiştir.
Türkiye, 2013 yılından bu yana, ASEAN Zirvesi ile Dışişleri Bakanları Toplantılarına Dönem Başkanı ülke tarafından davet edilmektedir.
Ülkemizin birçok ASEAN üyesi ülkede Büyükelçiliği bulunmaktadır.
Ayrıca ülkemiz, ASEAN üye ülkelerinin oluşturduğu polis teşkilatı olan ASEANAPOL’e 2014 yılında gözlemci üye olmuştur.
Bölge dışı ülkelerin ASEAN’a tam üye olmaları mümkün değildir. Örgütün bölge dışı ülkelerle yürüttüğü kurumsal ilişkilerde en ileri statü olan Diyalog Ortaklığı konusunda ise ASEAN tarafından moratoryum ilan edilmiş bulunmaktadır.
Türkiye’nin ASEAN ile kurumsal ilişkiler tesis etme hedefi çerçevesinde nihai hedefi Diyalog Ortaklığıdır. Ancak mevcut moratoryumun kaldırılmasına yönelik herhangi bir eğilimin bulunmamasından dolayı, Türkiye-ASEAN ilişkilerinde ivme kaybedilmemesini teminen, 2015 yılında ASEAN ile Sektörel Diyalog Ortaklığı (SDO) tesis edilmesine yönelik çalışmalar başlatılmıştır.
Ülkemizle ASEAN arasında SDO ilişkisi tesis edilmesi kararı, Dışişleri Bakanımızın 50. ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısına ev sahibi Filipinler’in davetlisi olarak katıldığı ve ASEAN’ın 50. yıldönümünü kutladığı bir dönemde alınmıştır.
Bu çerçevede, ASEAN-Türkiye Ortak Sektörel İşbirliği Komitesi Toplantıları 2018’den bu yana her yıl ASEAN Sekretaryası’nın evsahipliğinde Cakarta’da düzenlenmektedir.
Dışişleri Bakanımız, 30 Temmuz 2019 tarihinde o tarihteki Dönem Başkanı Tayland Dışişleri Bakanı ve ASEAN Genel Sekreteri ile Bangkok'ta yaptığı üçlü toplantıda, anılan belge kapsamında düzenlenecek olan projelerin finansmanı için kurulan fona 1 milyon ABD Doları tutarında bütçe tahsis ettiğimizi açıklamıştır. Söz konusu katkımız 2019 Aralık ayında ASEAN Sekretaryası’na iletilmiştir.
Önümüzdeki dönemde, ASEAN ile tesis edilen kurumsal işbirliğimizin geliştirilmesine yönelik olarak, söz konusu fondan istifadeyle düzenlenen işbirliği projelerinin artırılması başta olmak üzere birçok alanda çalışmalar yürütülmesi öngörülmektedir.
ASEAN ile tesis edilen SDO’nun, Güneydoğu Asya bölgesine açılım politikamız çerçevesinde siyasi ve ekonomik ilişkilerimize zemin kazandırılmasında, ülkemizin bölgedeki görünürlüğünün artırılmasında, ülkemizin 2023 hedefleri çerçevesinde sağlanmak istenen ticaret rakamlarının elde edilmesinde ve bölge ülkeleriyle ülkemiz aleyhine olan ticaret dengesinin düzeltilmesinde faydalı olacağı değerlendirilmektedir.
