Hayatını Kırım Türklüğü'ne Adayan Akademisyen Dr.İsmet Zaatov (Doğumunun 70.Yıldönümünü Kutlarken)
İrfan Ünver Nasrattınoğlu
Benim Kırım’la tanışmam, İsmet Zaatov sayesinde oldu. Onunla tanıştıktan sonra, birlikte, Türkiye-Kırım ilişkileri konusunda önemli işler yaptık. Örneğin, Kırım’da sempozyumlar, konferanslar düzenledik… Kırım’ın kimi şehirleriyle, Türkiye’deki kimi kentler arasında kardeşlik ilişkilerinin kurulmasına önderlik ettik.
İsmet Ablyatifoğlu Zaatov, 05 Ağustos 1954 tarihinde sürgündeki bir Tatar ailenin çocuğu olarak Özbekistan’ın Çirçik kentinde doğdu. Taşkent Devlet Pedagoji Üniversitesi Tarih Bölümü mezunudur. 1979 senesinde anayurdu olan Kırım’a göç ederek, başkent Akmescit (Simferopol)’e yerleşti. SSCB ordusunda iki yıl tank sürücüsü olarak askerlik yaptı..
Sanat tarihiyle ilgili çalışmalarından dolayı Doçent Doktor ünvanını kazandı..
2002 yılından itibaren, 2023 yılına değin Kırım Cumhuriyeti’nin Kültür Bakanı Yardımcısı olarak görev yaptı.
1989 yılında “Kırım Tatar kültürünü Yeniden Canlandırma Merkezi”nin kuruluşuna önderlik etti ve başkanlığını üstlendi.
1990’da Kırım Tatar Devlet Müzik ve Dram Tiyatrosunun Yeniden faaliyete geçmesi hususunda büyük çaba gösterdi. Aynı yıl, Devlet Kırım Tatar «Kırım» adındaki folklor topluluğunun, Cumhuriyet Kırım Tatar Sanatlar Müzesinin ve İsmail Gaspıralı adına Kırım Tatar Kütüphanesinin kuruluşlarında en büyük katkıyı o sağladı.
2003 - 2009 yılları arasında Ukrayna Kültür Bakanının; 1999 - 2006 yıllarında da Kırım Tatar Milli Meclis Başkanının Baş Danışmanlığı yaptı.
1991 yılı Mart ayında, 28 ülkeden delegelerin katıldıkları, İsmail Gaspıralı’ya adanan, Uluslararası Türkoloji Kongresinin Düzenleme Kurulu Başkanlığını üstlendi.
Çeşitli ülkelerde düzenlenen çok sayıdaki bilimsel toplantılara iştirak etti.
Musiki ile de geniş kapsamlı ilgisi olan Zaatov, 2013 yılında düzenlenen ve geniş ölçüde ses getiren ilk TÜRKVİZYON - 2013 Uluslararası televizyon ses yarışmasının Düzenleme Kurulu Başkanlığını yaptı. Keza Yalta’da düzenlenen Uluslararası televizyon «Şark Bazarı» ses yarışmasının organizasyon kurulunun başında da o vardı. Bundan başka, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 15 Ülkedeki 17 Uluslararası müzik festival yarışmalarında Jüri başkanı ve üyesi olarak görev yaptı..
Eşim Zehra Zaatova (1061) ile evli olan İsmet Bey’in, 1984 s. Kırım doğumlu kızım Fadime Mesitskaya (1984) ve Sebiya Zaatova (2004) adlarında iki kızı ile torunu Kırım doğumlu torunu Giray Mesitskiy uzun süre kullanabilecekleri Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığını da almış olup, bu ikamet iznini Ankara’da sürdürmektedir. Ben Fadime Hanımın düğününe davet edilmiş ve Kırım’daki düğününe katılmıştım.
Türkçe, Rusça, Ukraynaca, Kırımtatarca, Özbekçe, Kazakça, Tatarca, Başkurdça okuma, yazma ve çeviri seviyelerinde bilen Zaatov, orta seviyede İngilizce, Kırgızca, Romence ve Belarusça ve Rusça Office programlarını kullanabiliyor.
Kırım Kültür Bakanlığı bünyesinde faaliyette bulunan “Kırım” adlı folklor topluluğunun da kurucu başkanı olan Dr.İsmet Zaatov, Ayder Emirov ile birlikte İkinci Dünya savaşından sonra kurdukları ilk Kırım Tatar kütüphanesini kuruluşunda da büyük katkısı vardır. 18 Aralık 1999 tarihinde Kırım Kültür Bakanlığın bünyesinde bağımsız hukuki statüye sahip bir devlet kültür kurumu olan Cumhuriyet Kırım Tatar Sanat Müzesi de onun Türk kültürüne kazandırdığı mekanlardan biridir. İsmet bu mekânın da müdürlüğünü yapmıştır.
Kırımtatar Milli Meclis Başkanı Mustafa Cemiloğlu ve Ukrayna Kültür Bakanı Yardımcısının danışmanlığını da yapın Zaatov, 16-22 Aralık 2003 tarihlerinde Uknayna Başkenti Kiev’de düzenlenen Kırımtatar Kültür Günlerinin Düzenleme Kurulu Başkanlığı görevini de üstlendi.
Tüm bu uğraşlar arasında çeşitli makaleler ve kitaplar yayımlamış olan Zaatov, çeşitli Yüksek Öğrenim Kurumlarında Doçent olarak öğretmenlik de yapmıştır. Keza 2019-2021 yılları arasında Kırım Devlet Filarmoni Orkestrası Genel Müdür Yardımcısı, 2023 yılından itibaren yana Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesi Uluslararası İlişkilerden Sorumlu Rektör Yardımcısı gibi önemli makamlarda yer alan değerli dostum; 1980'li yılların sonlarından bu yana kültür alanındaki pratik çalışmalarını, Kırım Tatar kültür ve sanatının, Kırım tarihinin ve Türk dünyasının incelenmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik bilimsel faaliyetlerle birleştirdi.
1989'dan 2024'e değin Rusya, Ukrayna, Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan, Azerbaycan, Türkiye, Belarus, Almanya, Makedonya, Romanya, Polonya, Kırgızistan, Sırbistan ve Kıbrıs'ta çok sayıda uluslararası bilimsel konferans ve sempozyuma katılarak bildiriler sundu.
Kırım ve Türk dünyasının kültür, sanat tarihi, tarih ve etnografya üzerine yerli ve yurtdışı bilimsel mecmua ve dergilerde yayınlanmış 100'e yakın bilimsel makalenin yazarı olan Zaatov, Rusya Ressamlar, Rusya Çevirmenler ve Kırım Yazarlar Birliği üyesidir. Doç.Dr. Akademik kariyerine sahip olan İsmet Zaatov’un, çok sayıdaki makalelerinin yanısıra, kitap bütünlüğünde yayımlanan eserleri şunlardır:
1. Kırım Tatar Ameliy Dekorativ Sanatı (XIX - XX yy.)’’ Simferopol 2001
2. Kırım Tatar Manzaralı ve Ameliy Dekorativ Sanatı XIX yy.’’ Simferopol 2002 3. Kırımtatar Manzaralı - Ameliy ve Tasviriy Sanatı» Simferopol 2003-2004
4. Kırım Tatar Milli Tiyatrosu» Simferopol 2003
5. Kırımtatar Ressamları. XIX. Asırın Sonu – XXI. Asırın Başı Ressamlık, Grafika,
Heykelcilik, Simferopol 2006.
6. Kırım Tatar Bedii Kültürünün ve Sahne Sanatının Oluşumu. Simferopol 2014.
7. Arşiv ve Alman Basınında Kırım Tatar Sahne Sanatı (1941 - 1944) Simferopol 2015
8. Doğubilimci Bürokratın Notları (ilmi makaleler). Kazan 2015
9. Bir Bürokrat Oryantalistin Notları, Simferopol, 2016
10.Kırım Devlet Tatar Opera ve Bale Tiyatrosu 1937 – 1938, Kazan, 2017.
11.Kırım Tatar Müzik ve Sahne Sanatları Üzerine Yazılar. Yaratılış, evrim, mevcut durum
Cilt I. – Simferopol, 2019.
12.Kırım Tatar Sanatı. Cilt I. Güzel Sanatlar. Simferpol, 2020
Zaatov, Türkiye’de ve başka ülkelerde düzenlenen, özellikle musiki ilme ilgili yarışmalarda, Düzenleme Kurullarında ve Jüri Heyetlerinde yer almış; ülkemizdeki kimi kentlerle çeşitli ülkelerdeki bazı kentler arasında kardeşlik ilişkilerinin kurulmasını sağlamıştır. Yaptığı bu çalışmalar ona maddi ve manevi kazançlar sağlamıştır. Örneğin Kırım Özerk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Başkanı'nın şükranlarından dolayı Ukrayna Kültür ve Sanat Bakanlığı'nın fahri nişanına layık görülmüş; Kırım Özerk Cumhuriyeti Verkhovna Rada Onur Belgesi ve Kırım Özerk Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı Onur Belgesi ile ödüllendirilmiştir.
2016 yılında tiyatroyla ilgili en iyi edebi eser dalında Kırım Cumhuriyeti'nin en yüksek tiyatro ödülü olan "Altın Griffin" ödülüne layık görülmüş, Kırım Cumhuriyeti Devlet Onurlu Sanatçısı unvanını almıştır.
Halk Kültürü Araştırmaları Kurumumuz da Zaatov’a, “Türk Halk Kültürüne Hizmet Ödülü” vermiştir. Bu Kurum, Kırım Kültürü Bakanı Yardımcısı görevini sürdürdüğü yıl, Kırım’da büyük bir sempozyum düzenlemiştir.
