Balkanlardaki Kosova, Makedonya, Bosna-Hersek, Romanya, Ukrayna, Bulgaristan vb.gibi dost ve kardeş ülkelerde yaşayan soydaşlarımızın, Türk kültür ve sanatını yaşatma dernekleri vardır ve bunlar, sürekli düzenledikleri etkinliklerle, kültür ve sanatımızı ayakta tutmaktadırlar.
Kosova’da 75 yıl evvel kurulmuş olan “Doğru Yol Kültür ve Sanat Derneği” geçtiğimiz günlerde Priştine’de düzenlenen bir toplantıda, bu derneğin geçmişi ile ilgili konuşmalar ve musiki dinletisiyle, yüzeysel de olsa bir kutlama şöleni yaptı.
Ben bu dernekle, yaklaşık elli yıl önce tanıştım. Derneğin Başkan, yöneticileri ve üyelerinin birçoğu ile tanıştım ve bir kısmı ile dostluk ilişkilerim vardır. Bu kişiler arasındaki kültür-sanat insanlarının hemen hemen tamamını, düzenlediğim etkinliklere davet ettim, bir kısmının ödül almalarını sağladım. Aralarında dostluk ilişkisi kurduğu insanlar vardır. Tabii onlar da beni zaman zaman Kosova’daki etkinliklerine davet ettiler, ilgilendiler ve dost Kosova ülkesini tanıyıp görmemi sağladılar. Altay Suroy ve Nimetullah Hafız gibi Kosova Türkleri’nin önemli şahsiyetlerinin evlerinde konuk oldum.
Kosova Türkleri’nin etkin Doğru Yol Kültür Sanat Derneği’ne sağladığım Türkiye seyahatleri ve içten ilgilerim nedeniyle, Yönetim Kurulunun 29 Mart 1993 tarihli kararı ile, bana “Fahri Başkan” ünvanı ve bununla ilgili belge ve şilt verildi. Ayrıca kimi gazeteci ve yazarlar, benimle ilgili özgün yazılar kaleme alıp yayımladılar.
Geçenlerde, Doğru Yol Derneği kurucularından, Hukukçu-Şair-Yazar İskender Muzbeg’in, düzenlenen kutlama toplantısında yaptığı konuşma yayımlandı. O konuşmanın bir bölümünü buraya almak isterim:
“Sizleri 1951 yılının güneşli bir 17 Haziran gününün akşam saatlerine davet etmek istiyorum. Geliniz, hep beraber o akşama gidelim. Bakalım bilgiler, arşivler ve belgeler neyi anlatmaktadır: Prizren’de Doğru Yol’un kuruluş toplantısında kabul edilen Kurallar adlı evraktan şunları öğrenmek mümkündür:“Doğru Yol”un kuruluş toplantısında derneğin Kurallar’ı ve Çalışma Programı kabul edilmiştir. Kurallar’ın son sayfasında 17 Haziran 1951, Prizren yazılıdır, bu evrakı şu kurucular imzalamıştır: Hayrettin Volkan, Radivoye Glaviç, İsa Şimşek, Dr. Durmiş Tselina, Hayrullah İşmi, Hafız İsmail Hakkı, Ali Dauti, Veysel Gurezi, İsmet Derviş, Süleyman Hakkı, Ramadan Şarov, Müveddet Volkan, Ahmet Nalban, Fahridin Şarov, Cemil Şengür, Ziya Cerciz, Adem Morina, Saadet Hakkı ve Abdullah Veli.
Bu imzaların devamında da: Bu Kurallar 17 Haziran 1951 yılında derneğin yapılan Kuruluş Toplantısında oybirliğiyle kabul edilmiştir. Gibi bir cümle yer almaktadır, en sonunda da tutanakçı Cemil Şengür’ün ve Meclis başkanı Dr. Durmiş Tselina’nın imzaları vardır.
Priştine’de yayınlanan “Tan” Gazetesi’nin 2 Şubat 1971 tarihli sayısındaki “YİRMİ YIL DOĞRU YOL” yazı serisinde şunları okumak mümkündür: Yıl 1951, aylardan Haziran. Yaşlıların anlattıklarına göre yeni bir derneğin kurulmasıyla ilgili son hazırlıklar da yapılmış, ilgilenenler bu kuruluş toplantısına davet edilmişlerdir. İki yüz kadar dernek severin - sanatçıların öğretmenlerin, işçilerin katılımıyla gerçekleştirilen KURULUŞ TOPLANTISI Prizren Sendika Salonunda yapılmış, toplantıyı Hayrettin Volkan yönetmiştir.
Bu toplantıda derneğe “Doğru Yol” adı verilmiştir. Bu derneğe bu adın verilmesini dönemin Prizren İlçe Halk Heyeti Başkanı Ali Dauti önermiş, öneri oybirliğiyle kabul edilmiştir.
1951-1981 “OTUZ YIL DOĞRU YOL” monografisi:
Prizren’de “Doğru Yol” Yayınlarında 1981 yılında bir ekip çalışması ürünü olarak yayınlanan bu monografide şunları okumak mümkündür: Doğru Yol SENDİKA TÜRK KÜLTÜR VE GÜZEL SANATLAR DERNEĞİ’nin kuruluşundan sonra derneğin kayıt işlemleri için 10 kurucunun imzaladığı bir dilekçe Prizren İç İşleri Sekreterliği’ne verilmiştir. Prizren Şar Dağı Halk Kurulu İçişleri Sekreterliği’nin çıkardığı 1035/53 sayı ve 23.05.1953 tarihli bir KARARNAME ile “Doğru Yol” derneğinin resmi kayıt işlemleri tamamlanmıştır.
KOSOVA’DA TÜRK OLMAK” KİTABI:
Prizren’de 2006 yılında Özel Yayın olarak Altay Suroy Recepoğlu imzası ile yayınlanan bu kitapta şunları okumak mümkündür: Doğru Yol” derneğine ilk yardım ve destek, Prizren’de bundan önce kurulmuş olan “Agimi” ve “Buduçnost” kardeş kültür ve güzel sanatlar derneği yönetimlerinden ve üyelerinden gelmiştir. Hemen çalışmaya başlayan “Doğru Yol” derneğine 518 üye” kaydını yaptırmış, üyelerin düzenli bir etkinlik göstermesi için “sanat, şarkı-türkü, müzik, dram, folklor, koro ve şiir okumak olmak üzere yedi seksiyon (kol)” kurulmuş, böylelikle üyeler amatörce çalışmalara başlamışlardır
TÜRKÇEM DERGİSİ
Prizren’de 1999 yılında yayımlanmaya başlayan “Türkçem” dergisinin 265. sayısında “Doğru Yol” ile ilgili şunları okumak mümkündür: Doğru Yol derneği kuruluşundan itibaren diğer derneklerimizle sıkı bir işbirliği geliştirmiştir. Örneğin 1951 – 1955 yıllarında “Doğru Yol” derneği Gilan’ın “Zafer”, İpek’in “Yeni Gün”, Mitroviça’nın “Kardeşlik Birlik”, Priştine’nin “Yeni Hayat”, Üsküp’ün “Yeni Yol” Türk kültür ve güzel sanatlar dernekleri ile işbirliği yapmıştır. Prizren’in “Agimi” ve “Buduçnost” dernekleriyle de birçok ortaklaşa konserler, turneler gerçekleştirmiştir. Daha geçlerde “Doğru Yol” Derneği Mamuşa’nın “Aşık Ferki” ve Makedonya’nın birçok kent ve köylerinde etkinlik sürdüren benzeri derneklerle - Gostivar’ın “İstikbal”, Kalkandelen’in “Yeni Hayat” gibi dernekleriyle ve diğer derneklerle de sıkı bir işbirliği ve yardımlaşma içinde kültürümüze nice katkılar sunmuştur. Kosova ve Makedonya’da olduğu gibi Türkiye’de de yayınlanan birçok gazete, kitap, dergi gibi yayınlarda ve panel, sempozyum gibi toplantılarda sunulan bildirilerde “Doğru Yol”la ilgili benzer örneklere rastlamak mümkündür.
Bilindiği üzere, “Doğru Yol” derneği, gönüllülüğe dayanan çok yönlü etkinlikleriyle ülke sınırlarını aşıp ana ülkemiz Türkiye’ye ilk defa 1978 yılında varmış, çeşitli zaman dilimlerinde Almanya, Hırvatistan, Bosna Hersek, Sırbistan, Kara Dağ, Kuzey Makedonya, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Romanya gibi ülkelerde temsiller düzenlemiş, program içerikleriyle çeşitli biçimlerde Türk Kültür Bütünlüğü’ne ulaşmış, yıllarca – bugüne kadar bu bütünlüğe katkı sunmuştur, bir başat kuruluş olarak bu katkıyı hala ve yine gönüllülüğe dayanan etkinlikleriyle sunmaktadır.
Sonuç olarak burada şu noktaları vurgulamak uygundur diye düşünüyorum:
* “Doğru Yol”da gönüllülük ilkesine göre yapılan etkinlikler eski ile yeni arasında bir bağ, bir iletişim kurmak için özel bir önem arz eder; kültürel miras söz konusu olduğunda ise gönüllülük ilkesi bu alanda sürdürülebilirliği sağlamak için önemlidir.
* “Doğru Yol” Derneği toplumun merkeziyetçilikten özyönetime geçiş döneminde ve o dönemin şartları altında Prizren’de Sendika Türk Kültür ve Güzel Sanatlar Derneği adı altında kurulmuştur; derneğimiz burada milli değerlerimizi – dilimizi, gelenek ve göreneklerimizi, genellikle kültürümüzü – Türk kültürünü yaşatma ve geliştirme amacıyla kültür yuvalarımızda, eğitim kurumlarımızda, halkımızın bir araya geldiği ortamlarda faaliyet göstermiştir. Böyle faaliyetler 75 yıl içerisinde, yeni zaman dilimlerinin yeni şartlarında ama her zaman kültürün yaşatılıp yarınlara taşınması ve kültürlerarası kaynaşmanın gerçekleştirilmesi amacıyla yapılmıştır, bu amaç Kosova Cumhuriyeti’nde - bu yeni döneme özgü şartlar altında da önem arz etmektedir ve sonsuza dek önem arz edecektir.
* Demek oluyor ki, 17 Haziran 1951 tarihinde kurulan “Doğru Yol” Derneği, kuruluşundan üç ay önce – 20 Mart 1951 tarihinde Kosova’da yeniden resmiyet kazanan Türkçe eğitim sürecinin izinden giderek, öğretmenlerimizle birlikte - bugüne kadar halkımızın kültür, sanat ve eğitim yaşamında başat rolü olan, Kosova Türklerinin kültür değerlerini yaşatan, zenginleştiren ve canlı tutan bir kuruluşumuzdur, bu dernek ileride de bu rolünü sorumlulukla gerçekleştirecektir.”
