MAHMUT ÜLKÜER ABİ VE ESERİ

Değerli hemşehrimiz Mahmut Ülküer Abi‘nin, adıma imzalayarak gönderdiği, eşsiz eseri ile ilgili bugüne kadar bir şey yazamamış olmam beni bir hayli rahatsız etmiştir. İki ciltten oluşan eserini alınca, önce bütün sayfalarını zevkle, hayranlıkla ve bir Afyonkarahisarlı olarak gurur ve kıvançla çevirerek; ikinci ciltteki tüm fotoğraf ve çizimleri gözden geçirdim.
Bu değerli eserle ilgili bir yazı kaleme alarak yayımlamaya karar vermiştim ki; düz yolda düştüm ve omzum kırıldı. Sol elimin parmaklarını kullanamadığım için, maalesef yazmakta, iki ay kadar geciktim.
Bu güne değin, kentimizle ilgili yapılmayanı yapan ve yazıp yayımlayan Mahmut Ülküer Abi kimdir?…Önce onun yaşam öyküsüne kısaca değinmek isterim…
***
Ülküer Abi 1943 yılında Afyonkarahisar Merkez Hacıyahya Mahallesi Gümüşküp Sokak’taki evde doğdu. Kentimizin yerlisi ve Hacı Abidler lakabı ile anılan seçkin bir ailenin bireyidir. Ticaretle uğraşan dedesi Hacı Abidzade Halit Efendinin kardeşi Hacı Abidzade Mustafa Efendi, geçen asrın başlarında, şehrimizin belediye başkanlığını yapmıştır. Büyük dedesi Dehşeti Medresesi kurucusu ve müderrislerinden Salih Dehşeti, dayısı ise 1920’de seçilen ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi Afyonkarahisar mebuslarından Dehşetizade Nebil Efendi’dir.
Ülküer Bey, 1949 yılında Kadınana İlkokulu’nda öğrenime başladı. Öğretmeni Mehmet Arsoy, Afyonkarahisar’ın iyi bir eğitimcisi, sanat ve kültür insanıydı. Ortaokulu ve liseyi önemli bir ilim yuvası olan tarihi Afyon Lisesi’nde okudu. Matematikçi İbrahim Bağış (İben Ağa), Biyoloji muallimi Aziz Doras, Tarihçi Hasan Gülçat, Edebiyatçı Tayyar Ataman, Mahir Türkkan, Coğrafyacı Şemsettin Çelebi, Şükran Hanım, İngilizceci Ayhan Hanım, Müzikçi Reyhan Hanım, Yusuf Ulupınar ve müdür Halil Tekinalp dönemin unutulmaz hocalarıydı.
Yüksek tahsilini İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Mimarlık Fakültesi’nde yaptı. Buradaki hocaları arasında Prof. Dr. Doğan Kuban, Prof. Nezih Eldem, Prof. Orhan Arda, Sabahattin Eyüboğlu, Behruz Çinici, Prof. Kemali Söylemezoğlu, Prof. Rudolf Belling, Prof. E. Horninger, Ercüment Kalmık, Prof. Orhan Safa, Prof. Kemal Ahmet Aru, Prof. Tulu Baytın, Prof. Zeyyat Hatipoğlu gibi gerek ülkemizde, gerekse yurt dışında tanınan değerli hocalardı…
Ülküer Abi, İstanbul’da, Afyon Talebe Yurdunda ve sonrasında İTÜ Gümüşsuyu Yurdu’nda kaldı. İstanbul’da Mimarlık Fakültesi Talebe Cemiyeti’nde, İTÜ Tiyatrosu’nda, Afyon Yüksek Tahsil Okutma ve Yardımlaşma Cemiyeti’nde başkanlık gibi aktif sosyal ve kültürel faaliyetlerde bulundu.
Askerlik hizmetini yedek subay olarak, Ankara’da yaptı. Terhisini müteakip, Kızılay’daki mimarlık bürosunda çeşitli kamu kuruluşlarına projeler çizdi.
Afyonkarahisar’da eski hal binasındaki bürosunda mesleğiyle ilgili işler yaptı. Bir süre inşaat malzemesi ticareti, inşaat, içme suyu ve köprü yapımı, gibi işlerle uğraştı, o arada Gazlıgöl Termal Kaplıcasında proje ve uygulama çalışmaları yaptı.
2001 yılında Kocatepe Üniversitemizin rektörü Prof. Dr. Şan Özalp’ın teşviki ile kuruluşunda emeğinin geçtiği AKÜ Mimari Restorasyon bölümünde 6,5 yıl öğretim görevlisi olarak görev yaptı. Girdiği Rölöve, Restorasyon Projesi, Mimarlık Tarihi, Yapı Bilgisi gibi ana dersler, büyük bir tarihi kültürel mirası içinde barındıran Afyonkarahisar’ı daha yakından tanımasına sebep oldu.
O yıllarda talebe ve eğitimci arkadaşları ile birlikte Afyonkarahisar’ın yerel tarihine ve kültürüne yönelik ‘‘Kent ve İnsan’’ dergisini yayımladılar. Ne yazık ki gerekli olanakların temin edilememesi yüzünden bu dergi sadece 13 sayı yayımlanabildi.
Ülküer Abi, yarım asır önce kurulmasına ön ayak olduğu Afyonkarahisar Mimarlar Odası İl Temsilciliği’nde beş dönem Oda Başkanlığı, Kadınana İlkokulu, Şemsettin Karahisari Ortaokulu, Afyon Lisesi ve Kocatepe Anadolu Lisesi’nde koruma dernek başkanlıkları yaptı. Hatta bir ara siyasete de soyundu ve bir dönem Afyonkarahisar Belediye Meclisi üyesi olarak görev yaptı.
Değerli hemşehrimiz, pek çok tarihi tescilli yapının Tabiat ve Kültür Varlıkları Koruma Kurulu ile restorasyon proje ve uygulamalarını yaptı. Bu işlerin içine girdikçe ilgilendiği konuların detaylarını gördü, inceleme, çizme ve bunları eserleriyle, kamuoyu ile paylaşmaya yöneldi…
***
Elimizdeki, iki ciltten oluşan müstesna kitaplar ile Mahmut Ülküer Abi, kentimiz için çok, ama pek çok değerli bir eser yaratmıştır. Böylelikle adını, sonsuza kadar yaşatacaktır…
Sözünü ettiğim eser, sadece sanat tarihi, mimarlık tarihi açısından değil, bütünüyle Afyonkarahisar tarihi, Afyonkarahisar’ımızın sosyal, kültürel, sanatsal, folklor ve hatta ekonomi tarihine ışık tutacak bilgileri de içermektedir.
İki ciltten oluşan eseri bir köşe yazısı, bir gazeteci değerlendirmesiyle tanıtabilmek elbette mümkün değildir. Böylesi bir değerlendirme yazısının, konuların uzmanı olan kişi ve akademisyenlerin yazmaları gerekir ve şarttır…
Ben buradan AKÜ’nün sayın Rektörüne çağrıda bulunuyorum. Lütfen böylesine çok önemli eserler ortaya koyan kişileri onore ve taltif ediniz. En azından bir fahri doktora veriniz. Ama bana sorarsanız, söz konusu ettiğim eserin yaratıcısına fahri profesörlük verilmelidir.
Esere Vali Gökmen Çiçek, Belediye Başkanı Mehmet Zeybek ve Ticaret ve Sanayi Odası ve Afyon Eğitim vakfı Başkanı Hüsnü Serteser’in övgü dolu ifadelerle birer sunuş yazısı yazmış olmaları da anlamlı olup, eserin değerini artırmaktadır. Keza, eserin mükemmel bir şekilde basılıp, yayınlanmış olmasını sağlayan Afyonkarahisar Belediyemizi de şükranlarımızla kutlamamız gerekir.
***
Eserin içeriğine göz attığımızda; “GEÇMİŞİN İZİNDE AFYONKARAHİSAR” adlı 1.Ciltte; şu konu başlıklarını görüyoruz: Hisarardı Medresesi, Kaledibi Mescidi, Kadınana Hayratları, Umur Bey Külliyesi, Cağaloğlu Bedesteni, Gap Kütüphanesi, Gap Mektebi, Gap Şadırvanı, Ermeni külliyesi, Protestan Kilisesi, Paşa Konağı, Turunç Konağı, Kaskinzade Medresesi, Hükümet konağı I, Hükümet konağı II, , Hükümet konağı III, Eski Cezaevi, Yukarı Pazar Karakolu, Memleket Hastanesi, Türk Ocağı, Selamlık Dairesi, Saraçlar’da Bir Bina, Kolordu Komutanlığı, Hükümet Önünde Bina, Aynalı Kahve, Sahipata İlkokulu, 27 Ağustos İlkokulu, Dumlupınar İlkokulu, Gecek Kaplıcası, Nümune Fidanlığı, Elektrik Santralı, Ziraat Bankası, Koç yurdu, Eski Adliye Binası, Eski Hal Binası, Hava Meydan Kulesi, Sefa Oteli, Meydanoğlu Oteli, Şehir Gazinosu, Verem Savaş Binası ve Kaybolan Eserler…
Ülküer Bey, bütün bu konularla ilgili kısa, özlü, fotoğraf ve çizimlerle bilgiler vermektedir. Şimdi Afyonkarahisar’daki ilgili fakültelerde görevli akademisyenlere ve amatör araştırmacılara düşen görev tüm bu konularda müstakil çalışmalar yapmak ve yayımlamaktır…
Sözünü ettiğim eserin DETAYLARDA AFYONKARAHİSAR adlı II.Cildi de iki bölümde ele alan değerli Ülküer Bey, birinci bölümde “Afyonkarahisar Evlerinde Detaylar” ı çizimler ve fotoğraflarla anlatmaktadır Bu bölümde Dış cepheler, Cihannümalar-Balkonlar, Eliböğründeler, Saçaklar, Pencereler, Panjurlar, Dış Kapılar, Demir Kapılar, İç Kapılar, Cami Kapıları, Kapı Aksesuarları, Tavanlar, Dolaplar, Ocaklar, Çiçeklikler, Merdivenler anlatılmakta olup, müellifin el çizimlerine yer verilmekte ve çalışma yapılan yerler gösterilmektedir…
“Uygulamalarım” başlığı ile ele alınan ikinci bölümde şu mekânlardan söz edilmektedir: Yeni Hamam, Gazlıgöl Çift Hamam, Roma Hamamı, Gazlıgöl Villaları, Çeşmeli Konak, Devrane Camii, Mihrioğlu konağı, Gümüşkent Camii, Yusuf Aslan Evi, Güzelöz Konağı, Küçükkurt Evi, Methiye Dumlu Ana Okulu, İsmail ve İbrahim Ata Evi, Şehitoğlu Konağı, Kırlıoğlu Konağı, Tekel Binası, Altınoluk Camii, Dumlupınar Şehitliği, Aslıhanlar Şehitliği, Çalköy Köprüsü, Çiğiltepe Şehitliği, Osmanlı Bankası, Türsab Binası, Muzaffer Abay Evi, Paşa Cami Avan Projesi, Dehşeti Konağı, Yaylabağı Karakolu, Dinar Kültür Evi, Selamlık Dairesi, Taşhan Üst Örtüsü, Fuar Alanı Düğün Salonu ve Zafer Müzesi anlatılmakta, ve uygulama yerlerine değinilmektedir.
Eserin yaratıcısı olan değerli hemşehrime şükranlarımı sunarken, önünde de saygı ile eğiliyorum. “İyi ki varsın sevgili Ülküer Bey kardeşim, sizi yürekten kutluyorum…