MİLLİ MÜCADELEDE AFYONKARAHİSARLI EFELER

Yüksek tahsilini İzmir-Ege Üniversitesi’nde tamamlayan genç hemşehrimiz İbrahim Mete Şenocak, Millî Mücadelede ve yöremizdeki Efe ve zeybekler konusunu işleyen bir bitirme tezi hazırlamış ve kısa bir süre önce de bu çalışmasını kitap bütünlüğünde yayımlamıştır.
Tez hocalığını değerli dostum Doç.Dr.Hasan Köksal’ın yaptığı, çalışmanın tam adı, “Büyük Zaferin Kilidi-Milli Mücadelede Afyonkarahisar ve Bu Yöredeki Efe ve Zeybeklerin Yeri”dir.
İbrahim Mete, kitabın içeriğini 5 bölüme ayırmış olup, bölümler şu başlıkları içermektedir:
1. Giriş
2. Kaynak Araştırma ve Kuramsal Çerçeve
3. Bulgu ve Yorumlar
4. Sonuç ve Öneriler
5. Fotoğraflar
Giriş bölümünde çalışmasının önemi, yöntemi, verilerin toplanması ve analizi gibi konuları anlatan yazar, 2.Bölümde bütün yönleriyle Afyonkarahisar hakkında bilgiler vermektedir. Bu bölümde, ilimizin tarihi, turizmi, tarımsal çalışmaları, önemli ürünleri hakkında bilgiler yer almaktadır.
3. Bölümde tezin ve kitabın ana konusu olan Milli Mücadele’de Afyonkarahisar Ve Bu Yöredeki Efe ve Zeybeklerin Önemi ele alınmaktadır. Öncelikle Milli Mücadele ve İşgal altındaki Afyonkarahisar’dan söz edildikten sonra, Büyük Taarruz ve düşman işgalinde kurtuluş öyküsü anlatılmaktadır. Tabii bu konuda yazılıp yayımlanmış olan şiirlerden de örnekler verilmektedir. İlk şiir ise hemşehrimiz Merhum Osman Attilâ’nın;
“Bilelim Atatürk Kocatepe’de
Güneş doğacak her günkünden iri
Kanatları altında Afyon Şehri
Bilelim Atatürk Kocatepe’de”
Dörtülüğü ile başlayıp, yedi dörtlükten oluşan meşhur “Atatürk hep Kocatepe’de” başlıklı şiiridir. Bu şiiri Behçet Kemal Çağlar, Fazıl Hüsnü Dağlarca gibi Türk şiirinin büyük ustalarının yazdıkları şiirler izlemektedir.
Bu şiirlere bağlı olarak peşpeşe iki efe şiiri bulunmaktadır. Bunlardan birisi hemşehrimiz Merhum Osman Çizmeciler’in;
“Gün doğarken şirin Afyon uyanır,
Kale altun ışıklara boyanır,
Şen efeler yamaçlara dayanır.
Taşpınar’dan gelir Afyon efesi,
Sırma cepken, mor poşulu al fesi.”
Dizeleriyle başlayan “Afyon Zeybeği” şiiridir. İkinci şiir ise; Ziya Kocaoğlu’nun, şu dizeleri de içeren “Afyon’un Efesi” şiiridir:
“Çal kılıcını şakırdasın Afyon’un efesi
Tarihe şan veriyor kükreyen Türk’ün sesi
Afyon’da dize getirdi yurda göz dikeni
Dumlupınar’da vurdu ölümün sillesini”
Efe kime denir, zeybeğin anlamı nedir gibi kavramlara açıklık getiren yazar, efe ve zeybek şiirlerine ve türkülerine de kitabında yer vermektedir.
İbrahim Mete Şenocak’ın çalışmasında benim çok önemsediğim bilgiler arasında, Afyonkarahisar halk kültürünün çeşitli örneklerine yer verilmiş olmasıdır.
Örneğin halk musikimiz, halk oyunlarımız, geleneksel giysilerimiz vb. gibi hususlar, çalışmaya değer katmaktadır.
Çalışmanın ana konusu olan Afyonkarahisar’daki Efe ve Zeybeklere gelince, kitapta şu isimleri görüyoruz: Osman Efe, Dodan Ahmet efe, Molla Ahmet Efe, İnce Memed Efe, Alim Efe, Gıldolak, İslamoğlu, Kara Hüseyin, Kâzım Efe, Koca Mustafa Efe, Eğretli Ali Efe…
Bu efelerle ilgili bilgileri anlatan, kaynak kişilerin adları da zikredilmektedir.
Bu konuyla ilgili ilimizde fazla bir çalışma yapılmamıştır. Merhum Niyazi İplikçioğlu Bayatlı Arif Bey ve onun hayatı hakkında bir sempozyum bildirisi hazırlamıştı. Onun bildirisinden sonra ilk ciddi çalışmayı yapan, genç hemşehrimiz İbrahim Mete Şenocak olmuştur. Umarım ve temenni ederim ki, bu çalışmanın devamını da kendisi yapar.
Afyonkarahisar folkloruna, tarihine ve literatürüne kazandırdığı bu çalışmasından dolayı Mete’yi içtenlikle kutluyor, gözlerinden öpüyorum.