Polonya’ya yaptığım seyahatlerde mutlaka görüşmek istediğim kişilerin başında Prof. Tadeusz Majda, (Tadeuş Mayda) gelirdi. Bunun önemli nedenlerinden biri, onun dilimizi çok iyi kullanmasıydı. Ayrıca ondan edindiğim bilgiler, benim Türkoloji çalışmalarıma destek oluyordu. Bu yazımda, Türkoloji ile ilgili ya da bu bilim dalı ile ilgilenmek isteyenlerin mutlaka bilgilerine başvurması gereken bilgin Tadeusz Majda kimdir?...
Prof. Majda, 1930 yılında Varşova yakınındaki Skolimow kasabasında dünyaya geldi. Varşova Üniversitesi, Şarkiyat (Doğu Bilimleri) Bölümü’nde, Türkoloji öğrenimi gördü. Hocası Karay Türk’ü olan Prof.Ananiasz Zajaczkowski idi.
Hocasının arzusu üzerine “Muhibbi Divanı” ile ilgili başarılı bir tez hazırladı ve o arada Türkçe’nin yanı sıra Arapça ve Farsça’yı da öğrendi.
Majda, yıllarca mezun olduğu bölümün başkanlığını sürdürdü. O arada, çok sayıda lisans, 60 yüksek lisans ve 18 de doktora öğrencisi yetiştirdi.
Türkiye’de ve başka ülkelerde konferanslar verdi; araştırma çalışmalarında bulundu.
Türk Tarih Kurumu onu fahri üyelikle onurlandırıldı.
Kısaca CIEPO olarak tanımlanan Uluslararası Osmanlı ve Osmanlı Öncesi Araştırmaları Kurumu tarafından da üyelik verildi.
1983 yılında Varşova’da düzenlenen “VII.Uluslararası Türk Sanatı Kongresi” ve 2004 yılında yine Varşova’da düzenlenen CIEPO Kongresi’nde, Düzenleme Kurulu’nun en faal üyesi oldu.
İstanbul’daki Türk Kültürüne Hizmet Vakfı da başarılı Türkoloji çalışmalarından dolayı Majda’yı ödüllendirdi.
Majda yönetimindeki Varşova Üniversitesi Türkoloji Bölümü, gerçekten çok önemli çalışmalar yaptı ve Türk kültürünün araştırılması faaliyetlerine değerli katkılarda bulundu. Bütün bu faaliyetlerle ilgili geniş bir çalışma yapılarak, bağımsız bir kitap bütünlüğünde yayımlanmasında yarar görürüm.
Söz konusu Türkoloji Bölümünün yaptığı kitap yayınlarından, çok önem verdiğim bazıları şunlardır:
Dr.Tadeusz Majda:
*Rozwoj jezyka Tureckiego w XVII wieku (17. Yüzyılda Türkçe’nin gelişmesi), Varşova 1985.
*Koblandy Batyr (Koblandı Batur, M.Labecka-Koecherowa ile birlikte), Varşova, 1987
*Ksiega milosci (Işkname, M.Labecka-Koecherowa ile birlikte), Varşova 1987.
*Seventh International Congress of Turkish Art, Ed.Tadeusz Majda, Varşova 1990.
*Otoman Art in Polish Collections, (in:) War and Peace. Otoman-Polish Relations in the 15th-19th Centuries, Exhibition Catalogue, Türk ve İslam Eserleri Müzesi, İstanbul, 20 June-20 September 1999, s.46-51. Leksykon wiedzy o Turcji (Türkiye Ansiklopedisi), Ed.Tadeusz Majda, Varşova 2003.
Dr.Danuta Chmielowska
*La femme Turque dans l’oevure de Nabi, Vehbi et Vasıf, Varşova 1986.
*Problemy moralno-polityczne spoleczentwa Tureckiego w tetralogii Kemala Tahira (lata 1918-1930) (Kemal Tahir’in romanlarında Türk toplumunun ahlaki-politik problemleri, 1918-1930) Varşova,1997.
Dr.Aleksander Dubinski
*Caraimica, (Karaim-Karay Türkleri) Ed.Tadeusz Majda, Varşova 1994.
Dariusz Kolodziej
*Podole pod ponowaniem Tureckim. Ejalet Kamieniecki 1672-1699 (Türk yönetiminde Podolya. Kamaniça Eyaleti), Varşova 1994.
*Tursja (Türkiye), Varşova 2000.
Agnieszka Zastawna-Öztürk Emiroğlu
*Polonya basınından Kurtuluş Savaşı ve Atatürk dönemi Türkiye’si üzerine seçme yazılar (Türkçe önsöz), Varşova 2001.
Dr.Öztürk Emiroğlu
*Türkiye’de Edebiyat toplulukları, Varşova 2001.
Prof.Dr.Tadeusz Majda, Üniversite’den emekli olup ayrıldıktan sonra, Varşova’daki Milli Müze’nin Şarkiyat bölümünde göreve başladı. Bu Müze, son derece zengin koleksiyonları içermekte ve mükemmel bir şekilde korunmaktadır.
Müzenin Şarkiyat Bölümünde Çin ve Japon sanatlarının çok güzel örnekleri yer almaktadır. İslam ve Budist sanatlarına ait; özellikle Hint Sanatı ile ilgili gerçekten değerli eserler bulunuyor. Müzedeki 5000 kadar eserin yaklaşık 2000’i İslam sanatının özgün örneklerinden oluşuyor.
Her cins ve malzemeden oluşan eserler arasında, el yazması kitaplar, süslemeler, tezhip ve minyatürler var. Ayrıca Müzede öylesine ilginç koleksiyonlar var ki, şaşırmamak elde değil. Örneğin, XIX. Ve XX. Yüzyıl Karikatürleriyle ilgili bir koleksiyon gördüm.
İstanbul’lu bir zatın koleksiyonunun Varşova’da bulunuşu da, bir başka şaşırma nedeni! Prof.Majda bu koleksiyon ve genelde Türk Sanatı hakkında bir konferans vermiş ve Türk sanatı örnekleri Sergisi açmış.
Bana Müzeyi bizzat gezdiren Majda’nın verdiği bilgilere göre; yaklaşık yüz parçalık bir süsleme koleksiyonunun büyük bölümü Varşova’da; sadece 10-15 parçası da İstanbul’daki Topkapı Müzesinde bulunmaktadır.
Varşova ve Krakov Müzelerinde bulunan Türk silahlarının mevcudiyetini de, yine Prof.Majda’dan öğrendim.
Milli Müzedeki Türk ve Fars sanatı ile ilgili malzemelerin envanteri hazırlanmış ve büyük ölçüde sergilenmiş; şimdi sıranın Arap sanatının da aynı şekilde kayıtlara geçirilip sergilenmesinde imiş. Bundan sonra yapılacak iş ise, İslam Sanatı eserlerinin kataloglarının kitap bütünlüğünde yayımlanmasıdır.
Polonya Türkolojisinin değerli temsilcisi Prof.Dr.Tadeusz Majda’yı en son, Müzedeki masasında görmüştüm. 75 yaşında idi ama, eksilmeyen bir enerji ile çalışmasını sürdürüyordu. “Ben çalışırken dinleniyorum…Uzun uzun uyursam, bu benim hastalandığım anlamına gelir. Bana günde altı saat uyku yeter…” demişti…
Ama bu büyük Türkolog bilgin içinde bulunduğumuz yılın başında hayata gözlerini yummuştur.
***
Ölümünden kısa bir süre önce, Polonya Başkenti Varşova’daki T.C.Büyükelçiliği Majda ile ilgili, anısal bir söyleşi düzenledi. Büyükelçilik binasında gerçekleştirilen etkinliğin açılış konuşmasını yapan Türkiye'nin Varşova Büyükelçisi Cengiz Kamil Fırat, Majda'nın Türk dili ve edebiyatı, Türk ve İslam sanatının gelişimine yaptığı sayısız katkıdan dolayı 2018'de Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığınca bir diğer Polonyalı Türkolog Prof. Stanislaw Stachowski ile "Üstün Hizmet Ödülü "ne layık görüldüğünü anımsattı.
Majda'nın da anılarındaki İstanbul'u anlattığı söyleşinin ardından Majda ve Piotr Nowicki'nin koleksiyonundaki "Türkei 1894" albümünden fotoğraflar sergilendi.
Büyükelçilikteki anısal söyleşi de Majda’nın yaşamı ile ilgili şu bilgiler verildi:
Polonyalı Türkolog ve tarihçi Majda Varşova Üniversitesi Türkoloji bölümünden 1951'de mezun oldu.1955'ten itibaren aynı üniversitede araştırmacı olarak çalıştı. 1981-1984 döneminde Türk Araştırmaları Bölüm Başkanlığı ve Şarkiyat Enstitüsü Müdürlüğü, 1985-1986 döneminde Varşova Üniversitesi Modern Diller Fakültesi Dekanlığı, 1988-1998 döneminde Doğu Avrupa ve Orta Asya Merkezi Başkanlığı görevlerinde bulundu.
Türk kültürü, dili ve edebiyatına katkılarından dolayı Majda, 2003'te Ankara Üniversitesinden fahri doktora ünvanı aldı.
