Tarihin derinliklerinde, TÜRK adıyla kurulmuş olan ilk Devlet, Göktürkler’in kurdukları Göktürk İmparatorluğudur. Bu büyük Devleti yıkıp, ortadan kaldıranlar ise Uygur’lardır. Yani bir Türk Devleti, başka bir Türk Devletini yok etmiştir!…
Ne yazık ki Uygurlar yıktıkları Devletin yerini dolduramamışlar, bu yüzden Çin’liler Türkistan’a doğru ilerlemeye başlamışlardır. Karluk Türkleri’nin desteklediği Müslüman Araplar, Çinli’lerin karşılarına dikilerek savaşmışlardır.
751 yılında bugünkü Kırgızistan sınırları içindeki Talas Nehri civarında Araplarla Çinliler arasında yapılan ve 5 gün süren savaş, Çin ordusunun yenilgisi ile sonuçlanmıştır. Bu savaş gerek Çin, gerekse Türk ve İslam tarihi açısından çok önemlidir. Savaşın başında Çin Tang Hanedanına bağlı paralı askerler olan Karluk Türkleri’nin muharebe esnasında taraf değiştirmeleri sonucu etkilemiştir. Savaştan sonra Tang Hanedanının batıya doğru ilerleyişi durdurulsa da Araplar Çang'an'a derhal bir elçi göndererek diplomatik ilişkilerin barış içinde sürdürülmesine gayret etmiştir. Bölgeye dair Çin ilgisi devam etmiş, Abbasiler de bölgeye hakim olamamıştır. Talas Savaşı olarak tarihe geçen bu savaşta, Karluk Türkleri destekli Araplar, Çin’lileri ağır bir yenilgiye uğratmışlardır.
Bu savaş sayesinde İslamiyetle tanışan Karluk Türkleri, hızla İslâm’a yönelmişler; o aşamada halife olan Hz. Ömer ile birlikte Hz. Osman’ın bazı fetihleri, Emeviler ile Abbasiler dönemindeki zaferler, Türkler’in Arapların yanlarında yer almasını sağlamıştır.
Talas Savaşı’nın çıkışının en önemli nedeni İpek Yolu üzerinde bir hakimiyet, açıkçası ekonomik kazanç sağlamaktır. Çin'den başlayarak Avrupa'ya kadar giden İpek Yolu'na hakim olma gibi bir düşüncesi ile birlikte Talas Savaşı, Çinliler ve Araplar arasında gerçekleşmiştir.
Bu Savaşın diğer bir nedeni ise Çinlilerin ve de Müslümanların Orta Asya'da bir hakimiyet kurmayı hedeflemeleri olmuştur. Hem Araplar hem de Çinliler Orta Asya'da yer alan Türk devletleri üzerine ağır baskılar kurmuşlar, silahlı saldırılarda bulunmuşlardır.
Gerçekleşen Talas Savaşı bazı önemli sonuçların doğmasına neden olmuştur. Örneğin;
Talas Savaşı’nın sona ermesinin ardından İslam dini Türkler arasında daha hızlı bir şekilde yayılmaya başlamıştır.
Talas Savaşı’nın gerçekleşmesi ile Türk-İslam tarihi başlamıştır. Bu nedenle Talas Savaşı’nın Türk- İslam tarihi açısından da oldukça büyük bir değeri bulunmaktadır.
Talas Savaşı sonrası Türkler ile Müslümanlar arasındaki ilişkiler artmıştır.
Bu savaşın ardından Türkler bir Arap Devleti olarak yer alan Abbasilerin askeri ve ya idari kadrolarında görev almaya başlamışlardır.
Çinliler Talas Savaşı’nda aldıkları ağır yenilgi sonrasında Batı Türkistan'a hakim olma amaçlarından vazgeçmişlerdir. Böylelikle Türk boyları Çinlilerin baskısından kurtulmuşlardır.
Batı Türkistan'da büyük bir sarsıntıya uğrayan Türk nüfusu yeniden sağlanmış ve bunun sonucu olarak Karluk Türkleri 766 yılında Tanrı Dağları adlı bölgede bağımsız devletlerini kurmuşlardır.
Bu sebeplerden dolayı Talas Savaşı tarihte en önemli sonuçları ortaya çıkaran savaşlar arasında yer almaktadır.
Talas Savaşı ayrıca, kültürel ve de tarihsel açılardan önemli sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Bu doğrultuda Talas Savaşı’nda esir düşmüş olan Çinliler vasıtası ile Çin toprakları dışında kalan Semerkant'ta kağıt imal edilmeye başlanmıştır. Bunun sonucu olarak da Bağdat’ta işlevi büyük bir kağıt üretim fabrikası inşa edilmiştir.
Bağdat’ta kurulan kağıt üretim tesisi, daha sonra Mısır'daki üretim yerlerinin de kurulmasının
İlham kaynağı olmuş; bu sayede Endülüs'ten Hindistan'a kadar giden tüm Müslüman yerleşim birimlerinde çok sayıda kağıt üretimleri yapılmaya başlanmıştır. Bunun neticesinde kağıt Avrupa'ya kadar ulaşmış olup bu ulaşım Sicilya ile birlikte Endülüs üzerinden sağlanmıştır.
Talas Savaşı’nın sonuçları incelendiğinde, Arap ve Çinli araştırmacıların ortaya koydukları bilgiler arasında çok fazla fark bulunmamaktadır. Ancak Çin tarihi kayıtlarında daha ayrıntılı bilgiye rastlanmaktadır. Talas Savaşı , Çinliler ile Müslüman Araplar arasında o tarihe kadar yaşanmış olan en büyük savaştır. Bu mücadelenin galibi Abbasî Arap Devleti olmuştur. Burada akla gelen soru şu olabilir. Savaşı kazanmış olan Araplar neden Çin’in içerilerine doğru ilerlemediler?...Bunun sebebi hanedanlığın tamamını ele geçirecek askerî güç ve desteği bulunmaması olabilir. Ayrıca bilmediği bir coğrafyada tuzağa düşmesi, yenilgiye uğraması ve bütün askerlerini kaybetme ihtimalide bulunmaktadır. Bu sebeple iç kesimlere ilerlememiş ve savaş esnasında kendilerine destek veren Karluk Türkleri’nin bölgeye yerleşmesine izin vermiştir. Bu savaş, Abbasî Arap Devleti ve Çin yönetimi arasında daha sonraki dönemlerde sürecek olan bir mücadeleye veya siyasi olarak iki devletin ilişkilerinde bir bozulmaya neden olmamıştır. Ancak göz ardı etmememiz gereken bir nokta vardır. Talas Savaşı; hem Çinlilerin, hem Müslüman Arapların hem de Türklerin siyasi, kültürel ve askerî alanda gelişmesinde, yenilenmesinde ve Orta Asya ’nın tarihi değişiminde önemli bir yere sahiptir. Bölgenin siyasi yapısı yeniden şekillenmiştir. Kültürel etkileşimler yaşanmış ve Çin’deki pek çok buluş Arap dünyası üzerinden diğer ülkelere yayılmıştır. Sosyal açıdan da büyük değişimler yaşanmış ve bunun sonucunda İslamiyet’in Türkler arasında ve Çin topraklarında yayılması hızlanmıştır.
Talas Savaşı sonrasında oluşan yeni bir siyasi ortam ve de Türk nüfusunun hareketleri Karahanlı Devleti’nin de temellerinin atılmasına sebep olmuştur. Bu nedenler ile Talas Savaşı kültürel ve ticareti yönden de oldukça etkili ve değerli sonuçlar ortaya koyan çok önemli bir tarihi savaş olmaktadır.
