Yakutistan

Yakutistan veya resmi adıyla Saha Cumhuriyeti, Rusya’ya bağlı bir cumhuriyettir ve yüzölçümü bakımından Rusya’nın en büyük federal birimidir. 
Rusya'nın Uzak Doğu kesiminde, Kuzey Buz Denizi boyunca yer alır ve bir milyondan fazla bir nüfusa sahiptir.  “Saha”, bağlı bulunduğu Uzak Doğu Federal Bölgesi’nin yüzölçümünün yarısını oluşturur ve 3.083.523 kilometrekareyi aşan alanıyla dünyanın en büyük idarî alt birimidir. Dünyanın en soğuk büyük yerleşim yeri olarak kabul edilen Yakutsk kenti, cumhuriyetin başkenti ve en büyük kentidir.
Bölge, son derece sert iklimiyle tanınır; Kuzey Yarımküre’de ölçülen en düşük ikinci sıcaklıklar Verhoyansk ve Oymyakon’da kaydedilmiştir. Yakutsk’ta kış sıcaklıkları sıklıkla −35 °C’nin altına iner. Aşırı karasal iklim özellikleri, bölgenin büyük bölümünde yaz aylarının oldukça sıcak geçmesine yol açar.
Saha topraklarının ilk sakinleri arasında, avcılık-toplayıcılık ve ren geyiği yetiştiriciliğiyle geçinen Tunguz ve Evenkiler ile Yukagirler gibi Sibirya halkları bulunuyordu. 
Baykal Gölü çevresinden gelen Türk kökenli Saha halkı IX-XVI yüzyıllar arasında  birkaç dalga hâlinde Orta Lena Nehri havzasına yerleşmiştir.
Ruslar, XVII. yüzyılın başlarında bu bölgeyi kolonileştirerek Yakutsk Oblastı adıyla Rus İmparatorluğu'na dahil ettiler ve bölgenin yerli halkını kürk vergisi ödemekle yükümlü kıldılar. Rus işgalinin ardından ilk dönemde Saha nüfusu %70 oranında azalırken, İmparatorluk döneminde yerli Yakutlar Lena Nehri'nin ortasından Vilyuy Nehri boyunca kuzeye ve doğuya doğru yayıldılar ve diğer yerli grupları yerlerinden ettiler. Yakutistan, Rus İç Savaşı'nın son savaşlarından bazılarına sahne oldu ve Bolşevik yetkililer 1922'de Yakutsk vilayetini Yakutistan Özerk Cumhuriyeti olarak yeniden düzenledi. Sovyet döneminde birçok Slav, özellikle Ruslar ve Ukraynalılar bu bölgeye göç ettiler.
27 Eylül 1990’da bölge Yakutskaya–Saha Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adını aldı; 27 Aralık 1991’de ise Saha Cumhuriyeti = Yakutistan adını alarak cumhuriyet statüsüne kavuştu.
    “Yakut” kelimesi, Evenkilerin Saha halkını tanımlamak için kullandığı Yako teriminden ilhamla, daha sonra Ruslar tarafından benimsenmiştir. Saha halkının kendi adlandırması olan Saha, Evenk ve Yukagir kelimelerinin kökeniyle aynı olabilir. Yakutçaya yakın bir dil konuşan Dolganlar bu adı Haka biçiminde telaffuz ederler. 
2021 nüfus sayımına göre, Ülkede Saha Türkleri ile birlikte, Ruslar, Evenkiler, Evenler, Kırgızlar, Ukraynalılar, Buryatlar ve Tacikler yaşamaktadır. Kuşkusuz Saha Türkleri ülkede çoğunluktadır ve Ülkedeki her iki kişiden birisi Türk kökenlidir. 
Halkın geçim kaynakları arasında kürk avcılığı ve balıkçılık önemli yer tutar. Ülkede bulunan samur, kutup tilkisi, sincap, tilki ve nadir balık çeşitleri; avcılar ile maceraperestleri kendine çeker. Bu avcılar sayesinde üretilen kaliteli kürklerin ve balıkların şöhreti bütün dünyada ünlüdür. Ekonominin ana odak noktası elmas, altın ve kalay cevheri madenciliğidir. Ülkede elmas, altın, gaz, kömür, gümüş ve bakır da çıkarılmaktadır. Ayrıca uranyum üretimi de  çıkarılmaya başlamıştır. Elmas, Saha yurdunda çok önemli bir yere sahiptir. 
Saha Türkleri bölgeye IX-XVI yüzyılda yerleştiler. Kuşkusuz buraya başka ülkelerden de göçler olmuştur. Örneğin Moğol gruplarından birisi olan Buryatların baskısı nedeniyle kuzeye doğru Baykal gölünün çevresinden orta Lenaya doğru göçler olmmuş, avcılıkla ya da ren geyiği otlatmacılığı ile uğraşan küçük gruplar, ekonomik gelişmelere katkıda bulunmuşlardır.
Rusya çarlığı Sibir Hanlığını yenilgiye uğrattıktan sonra doğuya doğru hareket ederek XVII.yüzyılda bölgeyi topraklarına katmaya başlamıştır. 
Khangalassky Saha kralı Tygyn kuzeydoğu Asya'daki yerli isyancılara karşı birlikte savaşmayı içeren bir askeri pakt karşılığında Rusların yerleşmesi için toprak vermiştir. 
Ağustos 1638'de Moskova hükûmeti, Pyotr Beketov tarafından 1632'de kurulmuş olan Yakutsk kentinin gelecekteki halini Lensky Ostrog idari merkezi ile yeni bir idari birim kurarak şekillendirdi.
Öte yandan Rus yerleşimcilerin İndigirka deltasındaki uzak Russkoye Ust'ye varışının 17.yüzyıla dayandığına inanılır. Sibirya valiliği 1708'de Rus imparatorluğunun bir parçası olarak kurulmuştur.
Rus yerleşimciler 18.yüzyılda belirli Saha geleneklerini benimseyen ve genellikle Yakutyane ya da Lena erken yerleşimciler olarak anılan bir topluluk oluşturmaya başladılar. Ancak 20.yüzyıldan itibaren, göçle gelenler Rus ana akımı içerisinde asimile olmuşlardır.
1782 deki yönetim reformu ile Irkutsk valiliği kurulmuştur.1805'te ise Yakutsk Bölgesi Irkutsk valiliğinden ayrıldı.19.yüzyılda Yakutsk valiliği, Okhotsk olarak bilinen ve ele geçirilen Uzak Doğu bölgeleri de dahil olmak üzere Rus İmparatorluğunun en doğudaki bölgesi olarak belirtilmiştir.1856'da Primorskaya Valiliği kurulmasıyla  Rus bölgeleri Saha'dan ayrılmıştır.
Ruslar tarımı Lena nehri çevresinde kurmuşlardır.19.yüzyılın ikinci yarısında Saha'ya sürgüne gönderilen dini grupların üyeleri buğday, yulaf, patates yetiştirmeye başlamışlardır. Kürk ticareti ise nakit ekonominin temellerini atmıştır. 19.yüzyılın sonunda, Sovyet Döneminin başında endüstri ve ve ticaret gelişmeye başlamıştır. Bu dönem aynı zamanda jeolojik araştırmaların, madenciliğin ve yerel kurşun üretiminin de başladığı dönemdir. İlk buharlı gemiler ve mavnalar bölgeye gelmiştir.
Saha ulusal hareketi ilk kez 1905 devrimi sırasında meydana gelmiştir. Saha Birliği, Rus sömürgeciliğinin politikalarını ve etkilerini eleştiren ve devlet dumasında temsil hakkı talep eden Saha avukatı ve belediye meclisi üyesi olan Vasily Nikiforov'un liderliğinde kurulmuştur. Yakut Birliği Yakutsk belediye meclisini geri çekmek için harekete geçti ve kırsal kesimden binlerce Saha halkı katıldı lakin 1906'da liderlerin tutuklanmasıyla hareket fiyaskoyla sonuçlandı. Ancak yine de dumadaki temsil talepleri olumlu karşılandı.
Saha, Rus iç savaşının son aşaması olan Yakut isyanına ev sahipliği yapmıştır. Yakutsk şehri de dahil olmak üzere bölgenin doğu kısmı Beyaz Ruslar tarafından kontrol edilmesine rağmen 27 Nisan 1922'de eski Yakutsk Bölgesi, Yakut Sovyet Cumhuriyeti ilan edilmiştir.
Sovyet döneminde Saha'nın demografik yapısı diğer grupların yanı sıra etnik Ruslar ve Ukraynalıların bölgeye, özellikle Yakutsk ve endüstriyel güney bölgesine, kitlesel olarak yerleştirilmesiyle çok büyük ölçüde değişmiştir.Önceden Yakutsk bile temel olarak Saha Türkleri'nden oluşmaktaydı ve Saha dili konuşulmaktaydı. Ruslaştırma politikasının bitmesiyle Saha dilinin kullanımı da kısıtlanmıştır.
1992'de SSCB’nin dağılmasıyla Saha, Rusya Federasyonunun yetki alanı altında Saha (Yakutistan) Cumhuriyeti olarak Moskova'da tanınmıştır.
Saha Cumhuriyeti Türk Devletleri Teşkilatı ve Türk Kültür ve Sanat Ortak İdaresi gibi kuruluşlara üye olarak bağımsız Türk devletleriyle yakın kültürel, siyasi ve ekonomik ilişkileri teşvik etmektedir.
1990'larda tartışmalı bir gazeteci olan Ivan Ukhkhan ve kendisine Téris adını veren bir filolog tarafından bir pagan şamanist hareketi kuruldu. Bu grup ve diğerleri 2002'de Yakutsk şehir merkezinde bir şaman tapınağı inşa etmek için işbirliği yaptılar. Şu anda Ortodoks Hristiyanlık sürerken geleneksel inançları yenilemeye yönelik büyük ilgi ve faaliyet vardır.
Saha Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı bilgi merkezine göre cumhuriyetin dini demografisi şu şekildedir: Ortodoks: % 45,  Şamanizm % 27, Ateist %23, diğerleri de Müslüman, Budizm, Protestan vb.’dır. 
Puşkin'in adını taşıyan Devlet Rus drama Tiyatrosu; P.A.Oiyunsky'nin adını taşıyan saha Tiyatrosu; D.K.Sivtsev'in adını taşıyan Devlet akademik Opera ve Bale Tiyatrosu; ve genç seyirci Tiyatrosu Suorun Omoloon, şehrin ilgi çekici yerleridir. Bir dizi müze de vardır. Bunlar arasında Saha Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi, E. Yaroslavsky'nin adını taşıyan yerel Tarih ve Tarih Müzesi ve Humus Müzesi ve Permafrost Müzesi bulunmaktadır. 2010'larda Yakutistan'da bir film patlaması başladı. Yerel film endüstrisi "Sakhawood" olarak adlandırıldı.