Osmanlı Türk tarihindeki Padişahlar hakkında yazılıp, çizilmiştir ama, Padişahların eşleri ve anaları ile ilgili yeterli seviyede araştırma yapılıp, yazılar yayımlanmamıştır.
Örneğin Osmanlı Devletini kuran, bu Devleti İmparatorluk seviyesine yükselten Padişahlardan Yıldırım Bayezit, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman gibi tarih yazan kişilerin gözle görülen başarıları çok defa yazılmış, yaşantıları ile ilgili filmler yapılmıştır; ama onların başarılarından büyük payı olan anaları ve eşleri yeterince araştırılıp, öğrenilmemiştir.
Ben bu sütunlarda Türk Tarihindeki kahraman kadınları tanıtım yazıları yayımladım. Bu kez de tarih yazan sultanların anaları ve eşlerini öğrenip, okurlarımıza öğretmek istiyorum. İlk yazı ise, Yavuz Sultan Selim’in eşi ve Fatih Sultan Mehmet’in anası olan Ayşe Hafsa Sultan olacaktır…
Ayşe Hafsa Sultan, Osmanlı Padişahı I. Selim'in eşi, Kanuni Sultan Süleyman'ın annesidir, ama bir önemli özelliği de “Valide Sultan” ünvanını alan ilk Hanım Sultandır.
Hafsa Sultan, 1478 yılında, Kırım’ın Bahçesaray kentinde dünyaya geldi; 19 Mart 1534 tarihinde İstanbul’da vefat etti ve Yavuz Sultan Selim Camiine defnedildi.
Yavuz Selim’le evlendi ve (Kanûnî Sultan) Süleyman, Hatice Sultan, Fatma Sultan…gibi evlatlar Dünyaya getirdi. Çok sayıdaki torunları arasında Mihrimah Sultan, Şehzade Mustafa, II. Selim..de bulunmaktadır.
Gençlik yıllarını kocası Yavuz Sultan Selim’in sancak beyi olduğu Trabzon’da geçirdi ve Şehzade Süleyman’ı 1494 yılında burada dünyaya getirdi. Oğlunun II. Bayezid tarafından 1509’da Kırım-Kefe valiliğine, daha sonra da Yavuz Sultan Selim tahta geçince Saruhan sancak beyliğine tayin edilmesi üzerine onunla birlikte önce Kırım’a, ardından Manisa’ya gitti ve buraya yerleşti; ancak Şehzade Süleyman tahta çıkınca onu İstanbul’a aldırdı.
Yerli ve yabancı kaynaklar, Hafsa Sultan’ın oğlu Kanûnî Sultan Süleyman üzerinde etkili olduğunu, fakat bunu kötüye kullanmayıp sarayda müsbet mânada idareci bir rol oynadığını ve hayatının sonuna kadar da Hürrem Sultan’ın nüfuz kazanmasını önlemeye çalıştığını yazmaktadır. Onun Yavuz Sultan Selim’e ve Kanûnî’ye gönderdiği bazı mektuplar bilinmektedir.
Güzelliği kadar hayır severliğiyle de tanınan Hafsa Sultan, yaptırdığı birçok hayır müessesesi arasında bilhassa Manisa’da bir kısmı 1523’te bitirilen cami, medrese, sıbyan mektebi, hankah, imaret, hamam ve dârüşşifâdan meydana gelen külliyesiyle tanınır. Bunlardan hamam (1538) ve dârüşşifâ (1539) ölümünden sonra Kanûnî tarafından onun adına oluşturulan külliyeye ilâve edilmiştir.
Bazı kaynaklar Ayşe Hafsa Sultan’ın, “Abd'ûl-Muin" adlı bir zatın kızı olduğunu yazmış olsa da, ağırlıklı kanaat, onun Kırım Kırım Hanı Mengli Giray'ın kızı olduğudur. Tarihçi İsmail Hakkı Uzunçarşılı Kitabeler'de Hafsa Sultan'ın ismini "Hafsa bint-i Abdü'l-Muin" olarak vermektedir. Hal böyle ise, Hafsa Sultan'ın cariye kökenli olup Türk asıllı olmadığı da söylenilebilir. Bir diğer tarihçi Necdet Sakaoğlu ise Kırım Hanı Mengli Giray'ın kızı olduğunu kabul etmemektedir. Valide Sultan'ın Osmanlı Padişahı I. Selim'in ilk eşi olan Kırım hanı Mengli Giray'ın kızı Âişe Hâtûn olabileceği iddiaları vardır.
Hafsa Sultan, 14 yaşında Şehzade Selim ile evlendirildi. Kerç şehrinden yola çıkan kadırga ile Trabzon'a gelin olarak geldi. Orhan, Musa ve Korkut isminde üç oğlu olan Hafsa Sultan'ın çocukları salgın hastalıklarda öldüler. Sultan Selim'in şehzadelik döneminde Trabzon'da, oğlu Şehzade Süleyman'ın sancak beyliklerinde de Kefe ve Manisa'da bulundu. Yavuz Sultan Selim'in 1520 yılındaki ani ölümüyle oğlu Kanuni Sultan Süleyman tahta geçince, o da İstanbul’a yerleşti.
Annesini çok seven ve sayan Sultan Süleyman tarafından tarihte ilk defa kendisine Valide Sultan makamı uygun görüldü. Hayatının sonuna kadar Hürrem Sultan'ın ilerleyişi önünde set kurmuş ve haremdeki dengeleri sağlamıştır.
Oğlu üzerinde yoğun etkisi görülen Valide Sultan'ın baskın bir rol oynadığı bilinmektedir. Fakat bu etkisini hiçbir zaman kötüye kullanmamıştır. Gönderdiği birçok mektup ile siyasi olaylarla ilgili tavsiyelerde bulunan Hafsa Sultan, II. Bayezid'in annesi Gülbahar Hatun'dan sonra oğluna bu tür telkinlerde bulunan ilk padişah annesidir.
Ayşe Hafsa Sultan, 19 Mart 1534 tarihinde oğlunun saltanatı sırasında muhtemelen kalbe bağlı sorunlardan dolayı çok genç yaşta hayatını kaybetti. Daha sonra İstanbul’daki mezarında kızı Şah Sultan da toprağa verildi.
Hafsa Valide Sultan'ın ölümüyle saraya sultan ya da soylulardan biri olarak gelin gelen Valide Sultan'ların da devri kapanmıştır. Kendisi bu durumun ilk ve son örneğidir.
Eşi Sultan Selim hayatta iken kendi birikimi ile Urla'da birçok dükkân alan Hafsa Sultan daha sonra bunların gelirleri ile camii yaptırmıştır.
Manisa'da 1522 yılında tamamlanan bimaristanı ile ünlü külliyesi ise en bilinen eseri olarak bulunmaktadır. Marmaris'teki Osmanlı kervansarayı da, kitabesi 1545 tarihini taşımakla birlikte, Hafsa Sultan'ın ismi ile anılmaktadır.
Hürrem Sultan
Valide Sultan ünvanlı Ayşe Hafsa Sultan, iki ayrı dizi filmde, seyirci önüne çıktı. Bunlardan ilki 2003 yılında Star Televizyonunda, 8 bölüm halinde sunulan Hürrem Sultan adlı filmdir. Başrollerinde Gülben Ergen ile Ali Sürmeli'nin yer aldığı mini dizide Valide Sultanı Deniz Türkali canlandırdı. Fatih Aksoy-Fatmanur Sevinç ikilisinin yönettiği bu dizide, adlarını yazdığım üç sanatçıdan başka Engin Altan Düzyatan, Serdar Deniz, Hatice Aslan,Yasemin Kozanoğlu,Yeliz Doğramacılar, Şebnem Köstem, Yeşim Alıç, Perim Amaç, Aybert Atilla, Ebru Aykaç, Haldun Boysan, Mehmet Çerezcioğlu, Özlem Çınar, Asuman Dabak, Hüseyin Avni Danyal, Zeynep Gülmez, Gülhan Elmalıoğlu, Rafi Emeksiz, Engin Hepileri, Sinem Kobal, Halil Kumova, Ahmet Maden, Ahmet Saraçoğlu, Mehmet Soykan, Kemal Topal, Ercü Turan, Atılay Uluışık, Esin Umulu, Ayten Uncuoğlu, Levent Yılmaz, Sefa Zengin gibi sanatçılar rol aldılar.
Muhteşem Yüzyıl
2011-2014 yılları arasında tam dört sezon TV ekranlarında izlenilen Muhteşem Yüzyıl dizisinin ilk sezonu Show, sonraki bölümler ise Star Televizyonlarında seyredildi. Dizi, temel olarak Osmanlı İmparatorluğu padişahı Kanuni Sultan Süleyman'ın ve eşi Hürrem Sultan'ın hayatı, Hürrem Sultan'ın evlatları için giriştiği taht mücadelesi ve saray hayatı üzerine kurgulanmıştır.
Bu dizide Hürrem Sultan’ı Meryem Uzerli, Kanuni Sultan Süleyman’ı Halit Ergenç, Valide Hafsa Sultan’ı ise, Nebahat Çehre canlandırdılar. Vahide Perçin, Okan Yalabık, Pelin Karahan, Nur Fettahoğlu, Selma Ergeç, Ozan Güven, Mehmet Günsür, Engin Günaydın, Selen Öztürk, Selim Bayraktar, Engin Günaydın, Saygın Soysal, Filiz Ahmet, Fatih Al, Gürkan Uygun, Bergüzar Korel, Nihan Büyükağaç, Pınar Çağlar Gençtürk, Pelin Karahan, Engin Öztürk, Aras Bulut Eynemli, Tolga Sarıtaş, Ezgi Eyüboğlu, Sabina Toziya, Burcu Tuna, Saadet Işıl, Aksoy, Melike İpek Yalova, Cansu Dere, Burak Özçivit, Ozan Güven, Deniz Çakır, Mehmet Özgür, Ecem Çalık, Meltem Cumbul, Mina Tuana Güneş, Burcu Özberk, Merve Boluğur, Berrak Tüzünataç gibi bugün Türk sinemasının ünlü oyuncuları rol aldılar.
