Deyimler Nasıl Oluşmuş Bugünde Buna Bakalım Dedik!
Mahmut Emin Birliktir
Nalları Dikmek
Atların dizlerinde özel bir kilit mekanizması bulunur. Bu sayede ayakta uyurken hiç enerji harcamazlar. Atlar öldüklerinde, eğer dizleri kilitlenmiş haldeyse sırtüstü devrildiklerinde bacakları havaya kalkmış şekilde durur. Günümüzde sıkça kullanılan 'nalları dikmek' deyimi işte buradan gelmektedir.
…………………….
Kurtlar Sofrası
Eğer bir kurt sürüsü avlanamaz ve aç kalırsa, hepsi bir araya toplanıp bir daire oluşturur. İçlerinden en zayıf olanı belirleyip onu öldürürler ve yerler. Acımasız rekabet ortamlarını ifade eden 'kurtlar sofrası' deyiminin kökeni bu davranışa dayanır.
…………………….
Dut Yemiş Bülbüle Dönmek
Bülbüller dut meyvesini çok severler. Ancak fazla dut yediklerinde sindirim sistemleri bozulur (ishal olurlar) ve güzel sesleriyle ötemez hale gelirler. Sesi soluğu kesilen, sessizleşen kişiler için kullanılan 'dut yemiş bülbüle dönmek' deyimi buradan doğmuştur.
…………………….
İki Dirhem Bir Çekirdek
Keçiboynuzu tohumu her zaman aynı ağırlıktadır ve tarihte elmas ölçümünde 'karat' olarak kullanılırdı. 16 çekirdek 1 dirhem (yaklaşık 3 gram) ederdi. İki dirhemlik altının 1 çekirdek fazla tartılması satıcının cömertliğini ve itibarını gösterirdi. Şık ve özenli giyinenler için söylenen '2 dirhem 1 çekirdek' deyimi buradan gelir.
…………………….
Ocağına İncir Ağacı Dikmek
İncir ağacı bir yere yerleştiği zaman orayı tamamen sahiplenir ve güçlü kökler salar. O kökler ne kadar kesilse de ölmez. Bir evin yakınına dikildiğinde kökleri evin temeline ve kanalizasyonuna büyük zarar verir. Birinin yuvasını yıkmak anlamındaki 'ocağına incir ağacı dikmek' deyiminin kaynağı budur.
…………………….
Pabucu Dama Atılmak
Osmanlı'da esnafı denetleyen Lonca teşkilatı bulunurdu. Bir ayakkabı imal edilirken özen gösterilmez ve çabuk yıpranırsa, çarıkçılar kethüdası cezayı keser ve o kalitesiz ayakkabıyı herkes görsün diye imalathanenin damına atardı. Gözden düşmek anlamındaki 'pabucu dama atılmak' deyimi buradan gelmektedir.
…………………….
Dolap Çevirmek
Eski konaklarda harem ile selamlık arasında iletişimi ve servis yapmayı sağlayan dönen ahşap dolaplar vardı. Birbirinden hoşlanan konak çalışanları bu dolabı çevirerek gizlice haberleşip mektuplaşırlardı. Günümüzde gizli işler yapmak anlamında kullanılan 'dolap çevirmek' deyimi buradan gelmektedir.
…………………….
Timsah Gözyaşları Dökmek
Timsahlar avlarını yedikten sonra sinüslerinde sıkışan hava ve baskı sonucu gözyaşı dökerler. Yani bu durumun üzüntü veya acıyla bir ilgisi yoktur. Bu nedenle bir şeye gerçekten üzülmeyen ama üzülmüş gibi yapan insanlar için 'timsah gözyaşları döküyor' ifadesi kullanılır.
…………………….
Bulunmaz Hint Kumaşı
İngilizler Hindistan'ı işgal ettiklerinde kendi tekstil ürünlerini rakipsiz kılmak amacıyla Hint tekstil sanayisini ayakta tutan 40 bin dokuma ustasının parmaklarını kesmişlerdir. Kaliteli kumaş üretilemez hale gelince 'bulunmaz Hint kumaşı' deyimi dilimize yerleşmiştir.
…………………….
Taburcu Olmak
Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele yıllarında cephedeki doktorlar yaralanan askerleri tedavi eder, iyileştiklerinde tekrar savaşabilsinler diye birliklerine (taburlarına) gönderirlerdi. Hastaneden çıkan hastalar için kullanılan 'taburcu olmak' deyimi buradan gelmektedir.
Pabucu Dama Atılmak
Osmanlı'da esnafı denetleyen Lonca teşkilatı bulunurdu. Bir ayakkabı imal edilirken özen gösterilmez ve çabuk yıpranırsa, çarıkçılar kethüdası cezayı keser ve o kalitesiz ayakkabıyı herkes görsün diye imalathanenin damına atardı. Gözden düşmek anlamındaki 'pabucu dama atılmak' deyimi buradan gelmektedir.
…………………….
Dolap Çevirmek
Eski konaklarda harem ile selamlık arasında iletişimi ve servis yapmayı sağlayan dönen ahşap dolaplar vardı. Birbirinden hoşlanan konak çalışanları bu dolabı çevirerek gizlice haberleşip mektuplaşırlardı. Günümüzde gizli işler yapmak anlamında kullanılan 'dolap çevirmek' deyimi buradan gelmektedir.
…………………….
Timsah Gözyaşları Dökmek
Timsahlar avlarını yedikten sonra sinüslerinde sıkışan hava ve baskı sonucu gözyaşı dökerler. Yani bu durumun üzüntü veya acıyla bir ilgisi yoktur. Bu nedenle bir şeye gerçekten üzülmeyen ama üzülmüş gibi yapan insanlar için 'timsah gözyaşları döküyor' ifadesi kullanılır.
…………………….
Bulunmaz Hint Kumaşı
İngilizler Hindistan'ı işgal ettiklerinde kendi tekstil ürünlerini rakipsiz kılmak amacıyla Hint tekstil sanayisini ayakta tutan 40 bin dokuma ustasının parmaklarını kesmişlerdir. Kaliteli kumaş üretilemez hale gelince 'bulunmaz Hint kumaşı' deyimi dilimize yerleşmiştir.
…………………….
Taburcu Olmak
Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele yıllarında cephedeki doktorlar yaralanan askerleri tedavi eder, iyileştiklerinde tekrar savaşabilsinler diye birliklerine (taburlarına) gönderirlerdi. Hastaneden çıkan hastalar için kullanılan 'taburcu olmak' deyimi buradan gelmektedir.