2 Nisan 2015 Perşembe 03:00:00
Türk toplumunda fiilen yaşayan, hayatın zamanla hukuki-sosyal değer kazanmış davranışlarını içine alan ve genelde “kanun ve hukuk” manasına gelen eski Türk sosyal hayatını düzenleyen “zorunlu” kurallar-normlar bütünü olan törenin amacı: Türk ilinde ve dünyada barışı, adaleti ve refahı temin etmekti.
Türk töresine göre Yüce Tanrı insanı “adalet” için, “törenin tatbiki” için hakanlık makamına getirir. “Beylik” yani idarecilik törenin (adaletin ve hukukun) uygulanması için konmuştur. Bu düşünceler Kutadgu Bilig’ de şöyle anlatılır:
“Bu beylik mesnedine sen isteyerek gelmedin; onu Tanrı kendi fazlı ile sana ihsan etti.”(beyit 5469)
“Lütuf ederek, sana bu beyliği verdi; ey bilgisi geniş olan insan, buna şükret.” (b. 5470)
“Tanrı seni doğruluk-adalet için bu mevkie getirdi. Haydi, doğru-adil ol ve doğruluk-adalet ile yaşat.” (b.5195)
“Bütün halka karşı merhametli ol, büyüğe küçüğe doğruluk, adalet ile hükmet.” (b. 5197)
“Bu gün herkesin iyi olmasını istersen, kendin iyi ol, ey memleketin büyüğü ” (b. 5200)
“Bütün bulanıklıkları durultmak istersen kendin ruhunu tasfiye et; halk ister istemez durulur.(b. 5201)
“Halk bozulursa, onu beyler düzene koyar; eğer beyler bozulursa, onları kim düzeltir.” (b.5203)
“Sen kendi hareketini doğrult, tavrını düzelt; halkın hareketi kendiliğinden düzene girer.” (b.5204)
Beylerin-hakanların adil, doğru olmaları, kanunları doğru uygulamaları konusunda Kutadgu Bilig’de şöyle dinilir:
“Ey hâkim, memlekette uzun müddet hüküm sürmek istersen, kanunu doğru yürütmeli ve halkı korumalısın.” (b. 2033)
“Kanun ile ülke genişler ve dünya düzene girer; zulüm ile ülke eksilir ve dünya bozulur.”(b. 2034)
“Beyler gönüllerini temiz tutar ve kanunu tatbik ederlerse, beylik bozulmaz ve uzun müddet ayakta durur.” (b. 2036)
“Halka kanunu, töreyi doğru ve adil tatbik eden bey kıyamet gününde bahtiyar olur.” (b.1374)
“Bak benim tabiatım yana yatmaz, adildir; doğru-adalet eğrilirse kıyamet kopar.” (b. 808) Araştırmacıların çoğu töreye “kanun” manası vermektedir. Töre sadece kanun değildir; fakat kanunu da kapsar. Sosyal ahlak kuralları, sosyal normlar bütünü, eski Türk devletinde herkesin uymakla yükümlü olduğu yazılmamış yasalar bütünü olan töreye “ilahi bir mahiyet” verenler de vardır. “Kutadgu Biligde Kut ve Töre” adlı eserin yazarı Said Başer, Kutadgu Bilig’de geçen:
“Ey bey, gücün yettiği kadar görevi tatbik et ve kavminin hakkını vermeye çalış. ” (b. 5288)
“Eğer (törenin tatbikinde) kusur edersen Tanrı’dan affını dile.” (b. 5289)
Çünkü “Tanrı kadirdir, adildir; gerçek töreyi koyan, veren O’dur; yarattığı bütün mahlûkata gücü yeter” (b.3192) (MUHARREM GÜNAY, İ’LAYI KELİMRTULLAH ÜLKÜSÜ )
Türk toplumunda fiilen yaşayan, hayatın zamanla hukuki-sosyal değer kazanmış davranışlarını içine alan ve genelde “kanun ve hukuk” manasına gelen eski Türk sosyal hayatını düzenleyen “zorunlu” kurallar-normlar bütünü olan törenin amacı: Türk ilinde ve dünyada barışı, adaleti ve refahı temin etmekti.
Türk töresine göre Yüce Tanrı insanı “adalet” için, “törenin tatbiki” için hakanlık makamına getirir. “Beylik” yani idarecilik törenin (adaletin ve hukukun) uygulanması için konmuştur. Bu düşünceler Kutadgu Bilig’ de şöyle anlatılır:
“Bu beylik mesnedine sen isteyerek gelmedin; onu Tanrı kendi fazlı ile sana ihsan etti.”(beyit 5469)
“Lütuf ederek, sana bu beyliği verdi; ey bilgisi geniş olan insan, buna şükret.” (b. 5470)
“Tanrı seni doğruluk-adalet için bu mevkie getirdi. Haydi, doğru-adil ol ve doğruluk-adalet ile yaşat.” (b.5195)
“Bütün halka karşı merhametli ol, büyüğe küçüğe doğruluk, adalet ile hükmet.” (b. 5197)
“Bu gün herkesin iyi olmasını istersen, kendin iyi ol, ey memleketin büyüğü ” (b. 5200)
“Bütün bulanıklıkları durultmak istersen kendin ruhunu tasfiye et; halk ister istemez durulur.(b. 5201)
“Halk bozulursa, onu beyler düzene koyar; eğer beyler bozulursa, onları kim düzeltir.” (b.5203)
“Sen kendi hareketini doğrult, tavrını düzelt; halkın hareketi kendiliğinden düzene girer.” (b.5204)
Beylerin-hakanların adil, doğru olmaları, kanunları doğru uygulamaları konusunda Kutadgu Bilig’de şöyle dinilir:
“Ey hâkim, memlekette uzun müddet hüküm sürmek istersen, kanunu doğru yürütmeli ve halkı korumalısın.” (b. 2033)
“Kanun ile ülke genişler ve dünya düzene girer; zulüm ile ülke eksilir ve dünya bozulur.”(b. 2034)
“Beyler gönüllerini temiz tutar ve kanunu tatbik ederlerse, beylik bozulmaz ve uzun müddet ayakta durur.” (b. 2036)
“Halka kanunu, töreyi doğru ve adil tatbik eden bey kıyamet gününde bahtiyar olur.” (b.1374)
“Bak benim tabiatım yana yatmaz, adildir; doğru-adalet eğrilirse kıyamet kopar.” (b. 808) Araştırmacıların çoğu töreye “kanun” manası vermektedir. Töre sadece kanun değildir; fakat kanunu da kapsar. Sosyal ahlak kuralları, sosyal normlar bütünü, eski Türk devletinde herkesin uymakla yükümlü olduğu yazılmamış yasalar bütünü olan töreye “ilahi bir mahiyet” verenler de vardır. “Kutadgu Biligde Kut ve Töre” adlı eserin yazarı Said Başer, Kutadgu Bilig’de geçen:
“Ey bey, gücün yettiği kadar görevi tatbik et ve kavminin hakkını vermeye çalış. ” (b. 5288)
“Eğer (törenin tatbikinde) kusur edersen Tanrı’dan affını dile.” (b. 5289)
Çünkü “Tanrı kadirdir, adildir; gerçek töreyi koyan, veren O’dur; yarattığı bütün mahlûkata gücü yeter” (b.3192) (MUHARREM GÜNAY, İ’LAYI KELİMRTULLAH ÜLKÜSÜ )
