Çığır açmak, bir alanda yeni bir yol, yöntem, akım veya çığır (yenilik) başlatmak anlamına gelen kalıplaşmış bir deyimdir. Afyonkarahisar’da düzenlenen toplantı kelimenin tam anlamıyla ilimize yeni bir çığır açtı…
***
Afyonkarahisar’ımızın “ağır” konukları vardı. Stanford Üniversitesi ve Elsevier tarafından açıklanan "Dünyanın En Etkili Bilim İnsanları" listesinde (Kariyer Boyu Etki Kategorisi) dünya genelinde ilk %2’lik dilimde yer alan, ülkemizin ve bilimin gururu TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk… AIRBUS tedarik zinciri yöneticisi Mustafa Baysan… Ve TUSAŞ Alt Yüklenici Yönetim Müdürü Fatih Uysal Afyonkarahisar’ı ziyaret ederek, bir dizi ziyaret ve incelemelerde bulundular. Bu üç önemli isim Afyonkarahisarlı iş insanları ile de bir araya gelerek “Neler yapabiliriz”i değerlendirdiler.
AFYONKARAHİSAR SAVUNMA SANAYİİ VE HAVACILIK SANAYİİNİN MERKEZLERİNDEN BİRİ OLABİLİR
Bence, Afyonkarahisar için son dönemde düzenlenen en önemli toplantılardan birisiydi bu üç isim ile Afyonkarahisar iş dünyasının buluşması…
Sözün hemen başında konunun öneminin altını çizebilmek için yazının ana fikrini burada zikredelim: Afyonkarahisar’ımızın havacılık ve savunma sanayiinde alacağı rolün, yerlileştirme projelerinin ve sunulacak tedarik/iş birliği fırsatlarının değerlendirildiği toplantıda “Afyonkarahisar Savunma Sanayiinin ve Havacılık Sanayiinin bir merkezi olabilir” ana fikri ön plana çıktı.
Evet; bu cümle doğrultusunda sizlerden bir kez daha düşünmenizi istirham ediyorum: Bu toplantı, Afyonkarahisar açısından son yılların en önemli toplantılarından birisi demekte haksız mıyım?
Gelin toplantıdan notlarımızla söze devam edelim:
GELEN KONUKLAR ÜLKEMİZİN GURURU ESERLERİ ORTAYA ÇIKARAN EKİBİN BAŞINDA YER ALIYOR
TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk… Tusaş’ta 10 yıldır görev yapıyor 15 yıldır TUSAŞ ile bağını sürdüren bir uzman. Ve yüksek donanımının yanı sıra, son derece mütevazi ve sempatik bir insan…
Türk Uçak Sanayii Anonim Ortaklığı (TUSAŞ)’ın, 1973 tarihinde Türkiye'nin savunma sanayiinde dışa bağımlılığını azaltmak amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde kurulduğunu anlatarak sözlerine başlayan TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk, Türk Hava Kuvvetleri'nin savaş uçağı ihtiyacının karşılanmasına yönelik olarak F-16 uçaklarının kullanılması kararı ile birlikte; F-16 uçağının üretimi, uçak üzerindeki sistemlerin entegrasyonu ve uçuş testlerini yaparak Hava Kuvvetlerimize teslim etmek üzere TUSAŞ tarafından 1984 yılında TUSAŞ Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TAİ)’nin kuruluşundan bahsetti. 2005 yılında TAI'nin yabancı hisseleri Türk hissedarlar tarafından satın alınarak şirketin yeniden yapılandırıldığını, bu kapsamda TAI ve TUSAŞ birleşerek, TUSAŞ – Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. çatısı altında faaliyetlerini genişlettiğini, havacılık ve uzay sanayi sistemlerinin geliştirilmesi, modernizasyonu, üretimi, sistem entegrasyonu ve yaşam döngüsü destek süreçlerinde Türkiye'nin teknoloji merkezi konumuna geldiğini kaydetti.
Havacılık ve uzay sanayisinde küresel ilk yüz oyuncu arasında yer alan Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, proje konularına bağlı olarak; Havacılık Yapısalları Grubu, Uçak Grubu, Helikopter Grubu, İnsansız Hava Aracı (İHA) Sistemleri Grubu, Uzay Sistemleri Grubu, Milli Muharip Uçak Grubu, Mühendislik Grubuolmak üzere altı stratejik iş merkezi bünyesinde örgütlenmiş.
İşte gelen konuklar bu örgütlenmenin lideri olan isimler…
SALONDAKİ MOTİVASYON TUSAŞ YÖNETİCİLERİNİ UMUTLANDIRDI: İŞE BURADAN BAŞLAMALISINIZ
TUSAŞ’ın yapısından kısaca böyle bahsettikten sonra TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü’nün konferans salonundaki dinleyici kitlesine şöyle bir göz gezdirdi. Sonra “Buradaki kalabalığı ve dinleyicilerin motivasyonununu görünce daha bir keyifle anlatıyorum” diye ekledi.
Herşeyin motivasyonla başladığını, teknolojinin ise her daim kendisini yenilediğini, güncellediğini anlatan TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk “Zaman zaman montaj sanayiine yönelik eleştirilere tanık oluyoruz. Oysa montaj yapmak o kadar ciddi bir iştir ki… Yapılan işe montaj deyip geçebilirsiniz ama montaj yaparken o işin eksiklerini de görürsünüz. Montaj aynı zamanda detaylı çalışma becerisinin gelişmesi demektir. İşe buradan başlamak en doğrusudur” dedi.
AFYON’DA DA BİR HAVACILIK KÜMELENMESİ NEDEN OLMASIN? TEDARİKÇİLERİMİZ ARASINA SİZ DE KATILIN
Afyonkarahisarlı iş insanlarına kuracakları yapılarla ilgili önerilerde bulunan TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk, “Öğreten bir yapı ve ortaklı bir yapı kurmak en doğru olanıdır. Bir bilenle öğrenmek sizi hızlandırır. TUSAŞ’ın kuruluşu da F-16ları üretmek üzere böyle bir yapı üzerine olmuştur. 1974’de başlayıp 1984’de F-1 uçaklarının üretimi ortaklığı olarak gelişen yapı 2005 yılında %100 yerli ve milli bir yapı olmuştur. Bu dönemde Ankara’da 308 tane F-16 üretilmiştir. Eskişehir’de ise 323 adet F-16 motoru üretilmiştir” dedi.
TUSAŞ’ın üretim sisteminin hep tedarik sistemi üzerine olduğuna dikkat çeken TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk, “İlk başta tedarikçi firma sayımız 8-10 firma idi. Günümüzde ise en az 300 büyük tedarikçimiz var. Onların tedarikçileri, tedarikçilerin tedarikçileri ve onların da tedarikçileri bulunuyor. Böyle bir ekosistemimiz var. Bu ekosistemin genişleyip büyümesini istiyoruz. Bu demek oluyor ki Afyon’da da bir havacılık kümelenmesi neden olmasın?” sorusunu gündeme taşıdı.
AFYONLULAR OLARAK SİZ DE BİZİM GEÇİRDİĞİMİZ SÜRECİN AYNISINI GEÇİRECEKSİNİZ. SİZLERİ BU EKOSİSTEME KATMAK İÇİN BURADAYIZ
TUSAŞ’ta geçmişten bu zamana uygulanan usul aslında bugüne de yol gösteriyor. Önce bilenlerle kurulan ortaklık, sonrasında üretimin tedariğiyle ilgili parçaların tabana yayılması… Tedarikçilerin öğrenim sürecini takiben başlayan denetim süreci ve sonrasında gittikçe gelişen işbirliği ve üretim…
***
F-16 uçaklarının üretiminde de CASA tipi yük uçaklarının üretiminde de aynı yöntemlerin kullanılarak başarıya ulaşıldığını belirten TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk “F-16lar ile öğrenmeye başladık. CASA’lar ile montajı yaptık. Ardından ATAK helikopterlerinin lisansını alıp kendimiz üretmeye ve satmaya başladık. Bilgi birikimimizin etrafında tasarım işine girdik. AİRBUS A-400’leri yaptık. Siz de Afyonlular olarak aynısını yapacaksınız. Önce insanı geliştireceksiniz. Sonrasında TUSAŞ’ın yaşadığı süreci siz de yaşayacaksınız” dedi.
BUGUN BİR TEK ARTUK VAR. AMA AFYON’DAKİ BU SAYI ARTACAK.
Afyonkarahisar’da olmalarının gerekçesinin “elit yüklenicileri geliştirmek” olduğunu belirten TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk konuşmaları kenardan izleyen Artuk Avuvation sahibi Önder Artuk’u işaret ederek, “Bugün Afyonkarahisar’da bize iş yapan belki 1 tek firmamız var. Ama bu sayı yarın artacak. Aynen TUSAŞ’ı kuruluşunda 8-10 tedarikçi varken bugün 300’ü aşan tedarikçi sayısı gibi. Afyonkarahisar’dan bize iş yapan firma sayısı da artacak. Biz bugün bunun için buradayız. Sizleri bu ekosisteme katmak için buradayız” dedi.
TUSAŞ’ın artık parça üretmek istemediğini, gerekli parçaları Anadolu’daki Türk üreticilere ürettirmek istediğinin altını çizen TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk, “Siz bizlere üretim yapacaksınız, biz de dünyaya üretim yapacağız. Bu sene bünyemizdeki yerli üretim, dış tedarik oranını geçti. Bu Türk Milleti’nin bir başarısıdır. Bir uçak 20 yılda geliştirilebilir, bir motor 15 yılda geliştirilebilir. F-35 uçakları 25 yılda ortaya çıktı. Çinliler uçak motoru için 33 yıldır çalışıyorlar. Biz son 20 yıla neler sığdırdık” dedikten sonra Türk Milleti’nin kendi savunma sanayii ürünlerini tek tek gururla sayan Prof. Dr. Öztürk, “5700 kişilik bir ekibiz. Uçaklarımız, HÜRKUŞ, HÜRJET, KAAN… Helikopterlerimiz GÖKBEY, ATAK, T70… İHALARIMIZ… Uzayda TÜRSAT Uydumuz…. Biz bunları üretirken binlerce firmamız bu altyapıya hizmet veriyor.” şeklinde konuştu.
Fahrettin Hoca’nın bu sözlerinin ardından salonda hakim olan gurur tablosu yükselen alkış seslerine eklendi.
HERŞEY ANKARA’DA ÜRETİLEMEZ. ÖNCE İNSANI EĞİTECEĞİZ, SONRA ÜRETİMİ YAYACAĞIZ
Dünyada havacılık sektörünün uçsuz bucaksız bir büyüklüğe sahip olduğunu ve giderek daha da büyüdüğünü anlatan Prof. Dr. Fahrettin Öztürk, “Bu sektöre giren il, ilçe, belde gelişir. O beldede tarla sularken İHA kullanılmaya başlar. Olduğunuz yeri dönüştürürsünüz. Sektörler birbirini tetikler hale gelir. Herşey Ankara’da olmaz. Bir ekosistem kurduk. Bir çok sistem bu ekosistemde yer almalı. Önce insanı yetiştirmeliyiz. En büyük yatırım insana oluyor. TUSAŞ olarak eğitim veriyoruz, buralara gelip firmalarımızı destekliyoruz” uyarılarında bulundu.
“Ne kadar çok üretirsek, o kadar az kriz yaşarız” diyerek Afyonkarahisarlı iş insanlarının önüne bir motto koyan TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk, “Kayseri’de havacılık şu an bir cazibe merkezi haline gelmeye başladı. Orada bir havacılık lisesi açıldı. Önümüzdeki günlerde Havacılık üniversitesi de neden açılmasın? Şu an bizim elimizde 6 milyar dolarlık bekleyen işimiz var. TUSAŞ’ın 50 milyar dolarlık iş hacmi bulunuyor. Firma dışına 350 milyon dolarlık iş vermişiz. Bu işler Türk üreticilere verilen işler. Sizlere de vermek istiyoruz.” dedi.
TUSAŞ İLE İŞ YAPMAK İSTEYENLERLE BİREBİR İLGİLENİLDİ. “TOPLANIN GELİN, BİZ ANLATALIM”
Konuşmasının ardından kendisine yöneltilen soruları da son derece samimi bir şekilde cevaplandıran TEI Yönetim Kurucu başkanı ve TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk sözü TUSAŞ Alt Yüklenici Yönetim Müdürü Fatih Uysal’a bıraktı. TUSAŞ’a üretim yapmak isteyenlerle birebir ilgilenen Öztürk kendi kartvizitini iş insanlarına dağıtarak, kendisi ile temas kurmalarını istedi.
TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk ise toplantının öncüsü Önder Artuk’a bakarak, “Afyonkarahisar’lı firmalardan oluşan bir heyet oluşturarak bize gelin. Biz size neler yaptığımızı anlatalım. Bizimle çalışmaya en tabandan başlayıp bugün başka seviyelere ulaşmış firmalarımızla sizleri tanıştıralım. Onların geçtiği yolları görün. Onlarla da işbirliği yapın” önerisinde bulundu.
ÖNDER HOCA’NIN YAPTIĞI GİBİ YAPMALI… ÖNCE OKULDAN BAŞLAMALI…
Toplantının ilgi çekici sorularından birisi iş insanı İbrahim Sömer’den geldi. Afyonkarahisar’a geldikleri için konuklara teşekkür eden İbrahim Sömer, “Hocam iyi diyorsunuz da, biz mevcut yapımızda dahi bırakın yetişmiş elemanı, vasıfsız elemanı bile zor bulurken, bu işleri nasıl yapacağız” dedi. TUSAŞ Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Fahrettin Öztürk ise “Biz eğitimi konusunda da sizlere destek vermeye hazırız. Ama işin temeline bakarsanız okuldan başlamak gerekir” diyerek Önder Artuk’u işaret etti. Fahrettin Hoca, “Personel sıkıntısını aşmanın en temel yolu okul ve eğitim… Önce okuldan, eğitimden başlamak gerekiyor. Bir mühendisi verimli hale getirmek için 2 yıl çalıştırmak gerekli. Ondan sonra o mühendisten iş bekleriz. Bu işin temelinde eğitim var. Önder Hoca doğrusunu yapmış” dedi.
ÖNÜMÜZDEKİ 10 YILDA CİDDİ BİR SERİ ÜRETİME GEÇECEĞİZ. YERLİ FİRMALARIMIZI GELİŞTİRMELİYİZ”
TUSAŞ Sanayileşme Direktörü Fatih Uysal ise yerli ekosistemi büyütme hedeflerini ve finansal verileri şu sözlerle dile getirdi: “Ben de 17 yıldır TUSAŞ'tayım. Sanayileşme direktörü olarak görev yapıyorum. Aslında bizim ekibimizin temel misyonu Fahrettin Bey'in bahsettiği gibi Türkiye'deki yerli savunma ve havacılık ekosistemini geliştirmek ve TUSAŞ'ımız için hazır hale getirmek. Önümüzdeki 10 yılda ciddi bir seri imalat süreci bizi bekliyor. Birçok platformumuzda seri imalat sürecine gireceğiz. Dolayısıyla bunun da ancak yerli savunma sanayi ve havacılık firmalarıyla desteklendiğinde mümkün olabileceğini görüyoruz. TUSAŞ olarak hedefimiz tüm iş yükümüzün yaklaşık %70'ini yerli savunma sanayi firmalarıyla bu ihtiyacı giderecek şekilde düzen almak.”
AFYONKARAHİSAR’IN BU PASTADAN PAY KAPMASI İÇİN HİÇBİR ENGEL YOK. SADECE 2 ŞEYE İHTİYACIMIZ VAR
Mevcut ve gelecekteki iş hacmine ilişkin detayları paylaşan Uysal, "Bugün itibariyle hemen hemen endüstrinin tamamından farklı iş kollarında; bunlar talaşlı imalat, takım fikstür imalatı, kompozit parça imalatı, montaj işleri, çeşitli özel prosesler, saç metal şekillendirme faaliyetleri. Bu kapsamlarda yani imalatın her türü hemen hemen yaklaşık 4,5 milyon saatlik bir işçilik alıyoruz. Bunun karşılığında da bugün itibariyle 350 milyon dolar gibi bir bütçeyle 2026 yılını kapatmış olacağız. Önümüzdeki 10 yılda bu rakamın yaklaşık 1,5 milyar dolar seviyesine, 10 yıllık kümülatifte de yaklaşık 9 milyar dolar seviyesine çıkacağını öngörüyoruz. TUSAŞ'a tedarikçi olabilmek üzere neye ihtiyaç var konusunda ilave görüşmek isteyen olursa ben her zaman yönlendirmeye hazırım" dedi ve kendi kartvizitini talep eden herkese dağıttı. Kendisine ulaşılmasını istedi.
***
Afyonkarahisarlı iş insanlarının gözünde havacılık ve savunma sanayii ile ilgili umut ışıklarını gözlemledik bu toplantıda...
Önder Artuk ve ekibinin vizyoner yapılarıyla açtıkları yolda Afyonlu sanayicilerin önemli mesafeler kat edeceği aşikar…
Bugün Afyonkarahisar’dan sadece Artuk Avivation bu iki dev sektöre üretim yaparken, yarın üretim yapan firma sayımızın 10’lara, 100’lere ulaşması için önümüzde hiçbir engel yok önümüzde. Sadece çok çalışmaya ihtiyacımız var.
Ve elbette ki vizyoner liderlere…
Haydi rast gelsin…
