1- Yetimi itip kakmak
2- Yoksulu doyurmayı özendirmemek
3- Namazdan gafil olmak
4- Gösterişçi olmak
5- Zekâtı menetmek.
Şimdi bu ayetlerin ve manalarının üzerinde duralım:
(Fe veylünlilmuSallîn ) “ Vay haline o namaz kılanların ki, namazlarında gaflet içindedirler! “ ayetini okuyunca şöyle buyurmuştur:
“Allahü Ekber! Sizden her birinize dünyanın tamamının bir benzeri verilmektense, (Allah’ın bu uyarısı ve ihlas üzere kılınan namaz) daha hayırlıdır. Namazdan gaflet eden o kimsedir ki, namazı kılsa namazının hayrını ummaz, O’nu terketse Rabbından korkmaz...”(Cami’ul- beyan Fi Tefsiri’l – Kur’an: 30/202)
İbni Ebi Nüceyh’in Mücahid’den yaptığı rivayete göre, Hz.Ali (r.a.) ayette geçen “ yüraüne “den maksat, namazıyla riyakârlık eden kimse olduğunu belirtmiştir. (Fethulkadir: 5/501, C.Yıldırım, İlmin Işığında Asrın Kur’an Tefsiri, 13. cilt / 7020 )
Riya nedir?
Riyanın gerçek anlamı, yapılan ibadetle dünyalığı istemek ve insanların kalbinde anılmaya değer bir yer tutmaktır.
Riyanın bir kaç derecesi vardır:
•Güzel bir görünüm sağlamaya yönelerek bununla insanlar üzerinde kendi lehine bir tesir uyandırmayı düşünmek,
•Yıkanıp aklaştırılmış bezden ve bir de kalınca sert yünden elbise giymek ve böylece dünyaya karşı ilgisiz bulunduğunu göstermeğe çalışmak, iyi bir zühd sahibi olduğu imajını vermek,
•Dil ile riyada bulunmaya özenmek, dünya ehline karşı buğz ettiğini
Sözleriyle söylemek; aynı zamanda vaaz-u nasihatte bulunurken, sık sık kaçırdığı hayır ve taate hayıflanarak derin bir pişmanlık duyduğunu tekrarlamak,
•Namaz, zekat, sadaka ve benzeri ibadetleri insanlar görsün de takdir etsin diye aleni olarak yerine getirmek ve cemaat arasında iken namazı itinayla kılmak, yalnız başına kalınca ya terk etmek, ya da laubali bir tavırla kılmak bu derecelerden birkaçıdır.
Sonuç olarak konuyu şöyle özetleyebiliriz:
Yapılan her ibadet ve hayır ve iyilik ile insanların övgü ve takdirini kazanmayı düşünmek, böyle görünerek maddi, manevi, çıkar sağlamak riyadır derin gaflettir.
