Kadınana Türbelerindeki Yanlışlıkları Kim Düzeltecek. Valilik Mi, Kültür Müdürlüğü Mü, Belediye Mi?

Anadolu Selçuklu Sultanı III. Alâeddin Keykubat’ın kızları olan bu hanımefendiler hakkında elde olan bilgiler yetersizdir. Mevcut bilgiler arasında da tutarsızlık hatta aykırılıklar vardır. Sözgelişi Ambar yolunun başındaki Asiye Sultan’a ait olan türbenin dış kısmında büyük harflerle yazılmış olan kitabede III. Alâeddin Keykubat’ın 1302 yılında vefat ettikten sonra üç kızının Afyonkarahisar’a gelerek yerleştikleri belirtilirken; türbenin bulunduğu arsanın içinde yer alan ve duvarda asılı bulunan tabloda Kadınanaların Selçuklu devletinin 16. Sultanı III. Alâeddin Keykubat’ın kızları olduğu, anne tarafından ise İlhanlı hükümdarı Gazan Han’ın Kadınanaların dayıları olduğu bilgisi verilmektedir Tabloda Gazan Han’ın 1298 yılında III. Alâeddin Keykubat’ı tahta oturttuğu, 1301 yılında ülkede çıkan ayaklanmalar yüzünden Gazan Han’ın Selçuklu Sultanının İsfehan’a sürdüğü, III. Alâeddin Keykubat’ın sürgüne Moğol prensesi ile birlikte gittiği,  3 kızın Selçuklu başkenti Konya’da kaldıkları, III. Alâeddin Keykubat’ın 1308 yılında genç yaşta sürgün hayatına dayanamayarak öldüğü, bu sırada Moğol Hükümdarının uç beyi Demirtaş’ın Selçuklu hanedanının varislerini kız, erkek, genç, ihtiyar demeden öldürmeye başladığı belirtildikten sonra,  Konya’da hayatlarının tehlikede olduğunu hisseden Melek Peyker, Naima Gevher, Asiye Sultan’ın saraydaki sadık dostları Ömer Ağa yardımı ile Konya’dan kaçmaya karar verdikleri, o zamanda en güvenilir bölge olan Karahisar- Sahib’e yani Afyonkarahisar’a geldikleri anlatılmaktadır.

Bu tabloda, “Gazan Han’ın 1298 yılında III. Alâeddin Keykubat’ı tahta oturttuğu bilgisi” ile “Moğol Hükümdarının uç beyi Demirtaş’ın Selçuklu hanedanının varislerini kız, erkek, genç, ihtiyar demeden öldürmeye başladığı” bilgileri doğrudur. Yanlış olan III. Alâeddin Keykubat’ın 1308 yılında vefat ettiği bilgisidir.

Asiye Sultan’a ait olan türbenin dışındaki büyük harflerle yazılmış olan kitabede ise aşağıdaki bilgiler yazılıdır:

“ANADOLU SELÇUKLU III. SULTANI ALÂEDDİN KEYKUBAT’IN 1302 YILINDAVEFATINDAN SONRA, ÜÇ KIZI AFYON’A GELEREK YERLEŞMİŞLERDİR. AFYONKARAHİSAR’DA BİRÇOK HİZMET YAPAN BU HANIMLAR KADINANALAROLARAK BİLİNMEKTEDİRLER.BU TÜRBEDE YATAN ASİYE SULTAN ŞEHİR MEZARLIĞINI, NAİMA GEVHERSULTAN KÖPRÜLER YAPTIRMIŞTIR. MELEK PEYKER SULTAN DA ŞEHİR İÇMESUYUNU’ GETİRMİŞTİR.İLİMİZDEKİ DİĞER KADINANATÜRBELERİ MEVLEVÎ CAMİİCİVARINDA BULUNMAKTADIR.”

Mevlevi Camii civarında Tacı Ahmet caddesinde yer alan türbede Melek Peyker sultan ile Naima Gevher Sultan yatmaktadır. Türbenin dış duvarına asılmış olan kitabede Hanım Sultanların Afyonkarahisar’a 1318 yılında geldikleri, suyu Melek Peyker Sultan, köprüleri Naime Gevher Sultan, mezarları da Asiye Sultan yaptırdığı yazılıdır. Bu bilgiler doğrudur. Fakat, türbenin içine asılmış olan çerçeve içindeki levhada da yanlışlık vardır. Levhada III. Alâeddin Keykubat’ın ölüm tarihi 1308 olarak verilmiştir. Doğrusu 1302 yılıdır.

Kadınana caddesindeki Asiye Sultan’a ait olan türbenin dışında yer alan ve büyük harflerle yazılmış olan kitabedeki bilgiler doğrudur. Fakat arka taraftaki binanın duvarına asılmış olan tablodaki:

“III. Alâeddin Keykubat’ın 1308 yılında gen yaşta sürgün hayatına dayanamayarak öldüğü” bilgileri tarihi gerçeklere uygun değildir. (Bu tablonun yeniden düzenlenmesi gereklidir) Çünkü Alâeddin Keykubat’ın 1302 yılında vefat ettiği kesin olarak bilinmektedir.

BU YANLIŞLARI KİM DÜZELTECEK

Biz Kadınanalar ile ilgili belgelere dayanan bilgileri, 2022 tarihinde basılan “Dünden Bugüne Afyonkarahisar’da Kadınanalar” adlı kitabımızda verdik. Bu yazımızdan önceki iki yazımızda da anlattık. Ayrıca 8 Mart 2022 yılında ilimizde düzenlemiş olduğumuz Kadınana Panelinde de bu yanlışlara dikkat çektik. Kitabımızı hem Sayın valimiz Kübra GÜRAN YİĞİTBAŞI’NA hem de zamanın İl Kültür ve Turizm müdürü Mehmet TANIR’A, ve yeni seçilen belediye başkanımız Burcu KÖKSAL’A ve yeni atanan İl Kültür ve Turizm Müdürümüz Sayın Yusuf ALTIN’a da verdik. Özellikle vali hanıma bu yanlışlıkları anlattık yaklaşık olarak bir yıl önceki son ziyaretimizde de hatırlattık, konu ile ilgili olarak Kültür müdürlüğüne de bilgi verdiğimizi belirttik. Kendileri: Hâlâ düzeltmediler mi? Dediler. Aradan bir yıl geçti, evet hâlen düzeltilmedi.

Alâeddin KEYKUBAT’IN tahta çıkışı, evlenişi ve ölümü ve İlhanlı kaanı Ebu Said Bahadır Han tarafından 1318 yılında Anadolu Genel Valisi yapılan Emir Çoban oğlu Demirtaş (Timurtaş) Bey ile ilgili bilgilere sahip olmak için tarihçi, araştırmacı ve yazar olmaya gerek yok, bu bilgilere, bir ortaokul öğrencisi bile basit bir araştırma ile ulaşabilir.

Gerek Mevlevi camii yanındaki türbeye gerekse Kadınana caddesindeki türbeye çok sayıda yerli ve yabancı ziyaretçi gelmektedir. Türbelerdeki asılı olan kitabeler ve levhalar arasındaki yanlışlıkların bulunması ve uyarılarımıza rağmen hâlen düzeltilmemiş olması bu ilin ayıbıdır. Bu ayıba en kısa zamanda son verilmelidir.  Biz gerekirse düzeltme konusunda ilgili makamlara yardımcı olmaya da hazırız.
Konuyu bir kez daha özetleyecek olursak:

III. Alâeddin Keykubat, II. Gıyaseddin Mesud’un Moğollar tarafından tahttan indirilmesinden sonra 2 Muharrem 698/m. 10 Ekim 1298 günü Konya’ya gelip, 5 Muharrem 698/m. 13 Ekim 1298 günü Selçuklu tahtına oturmuş (Erdeğer, 2020, s.96), 1300 yılında Moğol prensesi ile evlenmiş ve 1302 yılında tahtan indirilip sürgüne gönderilmiş ve sürgünde iken öldürülmüştür.

“İlhan kanı Ebu Said Bahadır Han tarafından Anadolu Genel Valisi gönderilen Emir Çoban oğlu Demirtaş Bey 1318’de Konya’ya gelince Selçuk evlatlarından bulduklarını katlettirdi. Bunların bir kısmı vilayetlere kaçtılar. Bu arada 3. Sultan Alâeddin Keykubat bin Feramurz’un üç kızı (yerli söylentilere göre) Melek Peyker, Naime Gevher ve Asiye Hanım sultanlar da Karahisar’a Sahipoğluna sığındılar (Gönçer, 1971, c. 1, s.325).

Tarihçi Anıl Çeçen’e göre de Cobanoğlu Demirtaş (Timurtaş) Bey 1318 yılında Konya’da Anadolu’nun Genel Valisi olmuştur. (Çeçen, 1986, s.181),

İ. Hakkı Uzunçarşılı, (Uzunçarşılı,1967, s. 622), Züriye Oruç, (Oruç, 2015, s. 306), Nilgün Dalkesen, (Dalkesen, 2017, s.301), Melek Göksu Erdeğer de(Erdeğer, 2020, s. 103) aynı bilgileri vermektedir. Bütün bu bilgiler dikkate alınınca Kadınanaların Afyonkarahisar’a en erken 1318 yılında geldikleri ve en büyüklerinin 18 yaşında olduğu ortaya çıkmaktadır. Çünkü Alâeddin Keykubat 1300 yılında Moğol prensesi ile evlenmiş ve bu evlilikten ard arda Kadınalar dediğimiz üç kız çocuğu dünyaya gelmiştir. (Günay Muharrem ve Günay Meral,2022, s.77)

Merhum İsmail Hızal’a göre ise Melek Peyker, Naime Gevher ve Asiye Sultan isimlerindeki üç sultan 1318’den sonra yaşamlarına Afyonkarahisar’da devam etmişlerdir. Melek Peyker Hanım daha önce Bedrettin Gevhertaş tarafından yaptırılan su arkı ve suyollarını yeniden tamir ettirmiştir. Halk da bu suyu Kadınana Suyu olarak isimlendirmiştir. (Hızal, 1986, s. 4).

KAYNAKLAR:

Çeçen, A. (1986). Türk Devletleri, Ankara: İnkılâp Kitapevi

Dalkesen, N. 2017, s.301.  “1318-1327 yılları arasında Anadolu’da İlhanlı genel valisi olarak görev yapan Timurtaş’ın İsyanı”,  KEBİKEC / 43 • 2017

Erdeğer, M.G.(2020) III. Alâeddin Keykubad’ın Türkiye Selçuklu Devleti’nin Tahtına Çıkışı. USAD, Güz 2020; (13): 79-112 E-ISSN: 2548-0154

Hızal, İ. (1986, Nisan, Mayıs, Haziran). Afyonkarahisar’ın Su Yolları. Beldemiz, S. 6, Afyon, ss.3-4, 30.

Tokuş, Ö. (2017) Moğol Hakimiyetinde Anadolu ve Anadolu’da Moğol Noyanlarının İsyanları. Türk Dünyası Araştırmaları TDA. Eylül-Ekim 2017. Cilt: 117. Sayı: 230.

Gönçer, S.(1971). Afyon İli Tarihi, c.1. İzmir: Karınca Matbaacılık ve Ticaret Kollektif Şirketi

Uzunçarşılı, İ. H. (1967). Emir Çoban Soldoz ve Timurtaş, Belleten, XXXI/CXXI4, Ekim, s. 601-646.

Oruc, Z. (2015). Türkiye Selçuklu Devleti’nin Yıkılışından Sonra Anadolu’da Moğol Hâkimiyeti (1308-1335) Tarih Okulu Dergisi (TOD) Aralık 2015, Yıl 8, Sayı XXIV, ss. 297-323.