26 Haziran 2012 Salı 03:00:00
Türk töresine göre nasıl ki iyilik insana anasının ak sütü ve helal lokma ile girerse, kötülükte haram lokma ile girer. Kötü insan iki türlüdür. 1. Doğuştan kötü olanlar. 2. Sonradan kötü olanlar, bu durum Kutadgu Bilig’de şöyle anlatılır:
“İyi insan iki türlü olur, bunlardan biri, doğrudan doğruya iyilik yolunu tutar.” (KB.872.b.) “Biri anadan doğma iyi olur; iyi bir insan doğru ve dürüst bir hayat sürer.” (873.b.) “Biri de taklit yolu ile iyi olur; kötüye uyarsa kötülük yapar.”(874.b.) Yani iyi arkadaş seçen, iyileri kendine örnek alan sonradan da iyi olabilir; kötü arkadaş seçen ise kötü olur.
Kötü insan da iki türlü olur; bunların ikisini de aynı derecede kötü sayma. Bunlardan biri doğuştan kötüdür, bu insanın lekesi ölünceye kadar temizlenmez. Diğeri ise taklit yolu ile kötü olu; arkadaşı iyi olursa, o da iyi yola gider. (875,876,877.b.) “Doğuştan kötü olanın ıslahına çare yoktur; o dünya için bela ve halk için felakettir.” (879.b.) “Can çıkar huy çıkmaz” ata sözünde görüldüğü gibi, “İnsanın tıynetine sinmiş olan ahlak, ölüm bozmadıkça, katiyen bozulmaz.”(882.b.) “Kötü de iyi ile düşüp-kalkarsa, bütün iyiliklere ulaşmak için, bir meşale bulmuş olur.” (885.b.)
Dilimizde yer alan: “Üzüm üzüme baka baka kararır. Arkadaşını söyle sana kim olduğunu söyleyeyim. Kör ile yatan şaşı kalkar. Can çıkmadan huy çıkmaz” atasözleri yukarıdaki anlayışın ifadeleridir. Ayrıca “İnsanlar madenler gibidir” diyen sevgili Peygamberimiz de bir bakıma bazı insanların doğuştan, asalet, soy-kök ve helal lokma ile beslenme yolu ile birbirinden farklı olabileceğine dikkat çekmiştir. Atatürk’ün:
“Muhterem milletime vasiyet ederim ki başına geçireceği insanların kanındaki cevher-i asliyi tayin etmekten bir an fariğ kalmasın“ sözü ile Sevgili Peygamberimizin “İnsanlar madenler gibidir” özü arasında son derece paralellik vardır. Bu bakımdan iş başına getirilecek idarecilerde ehliyet unsuruna ve temiz bir soydan gelip gelmediğine dikkat etmek gerekir. Osmanlı’nın yıkılışında “dönmelerin ne derece de etkili olduğu unutulmamalıdır.
Türk töresine göre; “Beyler iyi insanları kendilerine yakın tutarlarsa, kötüler de işlerinde iyi hareket etmeğe mecbur olurlar.” (KB.888.b.) “Beylerin etrafını kötüler çevirirse, memlekete tamamen kötüler hakim olur.”(889.b.)
“Kötü serbest kalırsa, iyi ortadan kaybolur; iyi hâkim vaziyette olursa, kötü ortadan kalkar.” (KB. 890. b.) “Beyler kötü olmadıkça, o memlekette kötülerin yüzü sevinçle parlamaz.” (892. b.)
Töreye göre, hayâsız, inatçı, yalancı, cimri, hasis, sözünden dönen, küstah, kaba, aksi, kibirli, büyüğünü saymayan, başkalarının emeğini saymayan insanlar kötü insanlardır. “Alçak gönüllü insan ne kadar iyi ve güzel olur; onun işi daima yolunda gider.”(1075. b.) “Büyüklük taslayan, kibirli ve küstah adam tatsız ve sevimsiz olur; kibirli insanın itibarı günden-güne azalır.” (1076. b.) “Gözü aç adam hiç bir şey ile doymaz; gözü aç olana bütün dünya nimeti kâfi gelmez.” (2001. b.) “Aç gözlülük, ilacı ve devası bulunmayan bir hastalıktır; onu bütün dünya kahinleri bir araya gelse, yine tedavi edemezler.”( 2002. b.) “Bütün açlar yer ve içerlerse, nihayet doyarlar; aç gözlü adamın açlığı ancak ölümle nihayete erer.” (2003. b.) “Sözü yalan olan kimsenin tavır ve hareketi cefadır; cefa kimde ise, o kimse hayvandır.”(2041. b.) “Asık suratlı, kaba sözlü, kibirli ve mağrur insan herkesi kendisinden nefret ettirir ve işini yoluna koyamaz.” (2077. b.) “Yoluna girmiş işi bozan rüşvettir; olgunlaşan işi çiğ bırakan da (yani devlette düzeni bozan) rüşvettir. (2443. b.) “Zenginliğin başı tok gözlü olmaktır.” (5385. b.) “Gözü aç olan bütün dünyayı elde etse bile, ona zengin denilmez, denilemez” (5386. b.) “Fakir derler, fakir olan kimdir; fakir istediği kadar zengin olsun, aç gözlü olan kimsedir.” (5387. b.)
Türk töresine göre nasıl ki iyilik insana anasının ak sütü ve helal lokma ile girerse, kötülükte haram lokma ile girer. Kötü insan iki türlüdür. 1. Doğuştan kötü olanlar. 2. Sonradan kötü olanlar, bu durum Kutadgu Bilig’de şöyle anlatılır:
“İyi insan iki türlü olur, bunlardan biri, doğrudan doğruya iyilik yolunu tutar.” (KB.872.b.) “Biri anadan doğma iyi olur; iyi bir insan doğru ve dürüst bir hayat sürer.” (873.b.) “Biri de taklit yolu ile iyi olur; kötüye uyarsa kötülük yapar.”(874.b.) Yani iyi arkadaş seçen, iyileri kendine örnek alan sonradan da iyi olabilir; kötü arkadaş seçen ise kötü olur.
Kötü insan da iki türlü olur; bunların ikisini de aynı derecede kötü sayma. Bunlardan biri doğuştan kötüdür, bu insanın lekesi ölünceye kadar temizlenmez. Diğeri ise taklit yolu ile kötü olu; arkadaşı iyi olursa, o da iyi yola gider. (875,876,877.b.) “Doğuştan kötü olanın ıslahına çare yoktur; o dünya için bela ve halk için felakettir.” (879.b.) “Can çıkar huy çıkmaz” ata sözünde görüldüğü gibi, “İnsanın tıynetine sinmiş olan ahlak, ölüm bozmadıkça, katiyen bozulmaz.”(882.b.) “Kötü de iyi ile düşüp-kalkarsa, bütün iyiliklere ulaşmak için, bir meşale bulmuş olur.” (885.b.)
Dilimizde yer alan: “Üzüm üzüme baka baka kararır. Arkadaşını söyle sana kim olduğunu söyleyeyim. Kör ile yatan şaşı kalkar. Can çıkmadan huy çıkmaz” atasözleri yukarıdaki anlayışın ifadeleridir. Ayrıca “İnsanlar madenler gibidir” diyen sevgili Peygamberimiz de bir bakıma bazı insanların doğuştan, asalet, soy-kök ve helal lokma ile beslenme yolu ile birbirinden farklı olabileceğine dikkat çekmiştir. Atatürk’ün:
“Muhterem milletime vasiyet ederim ki başına geçireceği insanların kanındaki cevher-i asliyi tayin etmekten bir an fariğ kalmasın“ sözü ile Sevgili Peygamberimizin “İnsanlar madenler gibidir” özü arasında son derece paralellik vardır. Bu bakımdan iş başına getirilecek idarecilerde ehliyet unsuruna ve temiz bir soydan gelip gelmediğine dikkat etmek gerekir. Osmanlı’nın yıkılışında “dönmelerin ne derece de etkili olduğu unutulmamalıdır.
Türk töresine göre; “Beyler iyi insanları kendilerine yakın tutarlarsa, kötüler de işlerinde iyi hareket etmeğe mecbur olurlar.” (KB.888.b.) “Beylerin etrafını kötüler çevirirse, memlekete tamamen kötüler hakim olur.”(889.b.)
“Kötü serbest kalırsa, iyi ortadan kaybolur; iyi hâkim vaziyette olursa, kötü ortadan kalkar.” (KB. 890. b.) “Beyler kötü olmadıkça, o memlekette kötülerin yüzü sevinçle parlamaz.” (892. b.)
Töreye göre, hayâsız, inatçı, yalancı, cimri, hasis, sözünden dönen, küstah, kaba, aksi, kibirli, büyüğünü saymayan, başkalarının emeğini saymayan insanlar kötü insanlardır. “Alçak gönüllü insan ne kadar iyi ve güzel olur; onun işi daima yolunda gider.”(1075. b.) “Büyüklük taslayan, kibirli ve küstah adam tatsız ve sevimsiz olur; kibirli insanın itibarı günden-güne azalır.” (1076. b.) “Gözü aç adam hiç bir şey ile doymaz; gözü aç olana bütün dünya nimeti kâfi gelmez.” (2001. b.) “Aç gözlülük, ilacı ve devası bulunmayan bir hastalıktır; onu bütün dünya kahinleri bir araya gelse, yine tedavi edemezler.”( 2002. b.) “Bütün açlar yer ve içerlerse, nihayet doyarlar; aç gözlü adamın açlığı ancak ölümle nihayete erer.” (2003. b.) “Sözü yalan olan kimsenin tavır ve hareketi cefadır; cefa kimde ise, o kimse hayvandır.”(2041. b.) “Asık suratlı, kaba sözlü, kibirli ve mağrur insan herkesi kendisinden nefret ettirir ve işini yoluna koyamaz.” (2077. b.) “Yoluna girmiş işi bozan rüşvettir; olgunlaşan işi çiğ bırakan da (yani devlette düzeni bozan) rüşvettir. (2443. b.) “Zenginliğin başı tok gözlü olmaktır.” (5385. b.) “Gözü aç olan bütün dünyayı elde etse bile, ona zengin denilmez, denilemez” (5386. b.) “Fakir derler, fakir olan kimdir; fakir istediği kadar zengin olsun, aç gözlü olan kimsedir.” (5387. b.)
