23 Mart 2012 Cuma 02:00:00
Daha önce de müsait günlerde Afyonkarahisarlı merhum, değerli şair ve yazar Osman Çizmeciler’in Ünlü Deyimler ve Öyküleri isimli kitabından alıntılar yapmıştık. Deyimlerin hikayeleri okurlarımızın ilgisini çekmiş olacak ki, bu alıntıları sürdürmemizi istediler uygun günlerde.
İşte bu sebeple bugün iki deyimimizin hikayesine daha yer verelim istedik…
İlk deyimimiz; “Arab’ın derdi kırmızı pabuç”
İşin aslını savsaklayıp, önemsiz ayrıntılar üzerinde duranlar, gereksiz ve fantezi isteklerde bulunan kimseler için kullanılan bir deyim.
18. yüzyılda III. Osman ve III. Mustafa devirlerinin Sadrazamı olan ve Şair Fitnat Hanım’la aralarında aşk hikayeleri bulunan Şair Koca Ragıp Paşa, bir gece konağının kütüphanesinde devlet işleri üzerine çalışırken çok yorulmuş.
Bir aralık kapı açılmış, içeriye Arap Dadı girmiş.
– Bâşâ afendi hazretleri, demiş, biz yarın küşuk hanımafendi ile Göksu’ya gideceğiz. Acaba ben deniz pembe meşlahı mı giysem, yoksa filiziyi mi? Hanimafendilerle bahse tutuştuk; acaba bana hangisi daha çok yakışır?
Paşa, lâ havle çekerek pembeleri önermiş. Dadı:
– Öyle ise yarın sabah bir çift kırmızı pabuç isterim, demez mi?
Paşa ellerini kaldırıp Allah’a yalvarmış:
-Yarabbi, şu Arab’ın aklını bana bir gecelik emanet ver de, rahat bir uyku uyuyayım. Benim derdim devleti ayakta tutmak, Arap’ın derdi kırmızı pabuç…
Bir başka deyim de “alnı açık olmak”
Kimseden gizleyeceği bir suçu, utancı olmamak, lekesi, ayıbı bulunmayan anlamında kullanılan bir deyim.
Eski devirlerde suç işleyenlerin alınlarına cezalarına göre kızgın demirle damga vurulurmuş. Şimdiki gibi nüfus kayıtları adli kayıtlar olmadığından, suçluların bu yolla toplum içinde tanınması sağlanırmış.
Alnında damga olan sabıkalılar, bunu saklamak için alınlarını göstermeyecek şekilde başları eğik dolaşırlar, külahlarını, takkelerini alınlarına kapamaya çalışırlarmış.
Alnı açık olmak, bu nedenle lekesizliğin, dürüst yaşam sürmenin bir kanıtı olmuş ve zamanla dilimize deyim olarak yerleşmiş.
Kırmızı pabuçlara takılı kalınmayan, alnı açık günler dileriz, Cumanız mübarek olsun…
Daha önce de müsait günlerde Afyonkarahisarlı merhum, değerli şair ve yazar Osman Çizmeciler’in Ünlü Deyimler ve Öyküleri isimli kitabından alıntılar yapmıştık. Deyimlerin hikayeleri okurlarımızın ilgisini çekmiş olacak ki, bu alıntıları sürdürmemizi istediler uygun günlerde.
İşte bu sebeple bugün iki deyimimizin hikayesine daha yer verelim istedik…
İlk deyimimiz; “Arab’ın derdi kırmızı pabuç”
İşin aslını savsaklayıp, önemsiz ayrıntılar üzerinde duranlar, gereksiz ve fantezi isteklerde bulunan kimseler için kullanılan bir deyim.
18. yüzyılda III. Osman ve III. Mustafa devirlerinin Sadrazamı olan ve Şair Fitnat Hanım’la aralarında aşk hikayeleri bulunan Şair Koca Ragıp Paşa, bir gece konağının kütüphanesinde devlet işleri üzerine çalışırken çok yorulmuş.
Bir aralık kapı açılmış, içeriye Arap Dadı girmiş.
– Bâşâ afendi hazretleri, demiş, biz yarın küşuk hanımafendi ile Göksu’ya gideceğiz. Acaba ben deniz pembe meşlahı mı giysem, yoksa filiziyi mi? Hanimafendilerle bahse tutuştuk; acaba bana hangisi daha çok yakışır?
Paşa, lâ havle çekerek pembeleri önermiş. Dadı:
– Öyle ise yarın sabah bir çift kırmızı pabuç isterim, demez mi?
Paşa ellerini kaldırıp Allah’a yalvarmış:
-Yarabbi, şu Arab’ın aklını bana bir gecelik emanet ver de, rahat bir uyku uyuyayım. Benim derdim devleti ayakta tutmak, Arap’ın derdi kırmızı pabuç…
Bir başka deyim de “alnı açık olmak”
Kimseden gizleyeceği bir suçu, utancı olmamak, lekesi, ayıbı bulunmayan anlamında kullanılan bir deyim.
Eski devirlerde suç işleyenlerin alınlarına cezalarına göre kızgın demirle damga vurulurmuş. Şimdiki gibi nüfus kayıtları adli kayıtlar olmadığından, suçluların bu yolla toplum içinde tanınması sağlanırmış.
Alnında damga olan sabıkalılar, bunu saklamak için alınlarını göstermeyecek şekilde başları eğik dolaşırlar, külahlarını, takkelerini alınlarına kapamaya çalışırlarmış.
Alnı açık olmak, bu nedenle lekesizliğin, dürüst yaşam sürmenin bir kanıtı olmuş ve zamanla dilimize deyim olarak yerleşmiş.
Kırmızı pabuçlara takılı kalınmayan, alnı açık günler dileriz, Cumanız mübarek olsun…
