İYİSİ-KÖTÜSÜ

“Başınız sağolsun…”
Hepimizin, hemen hemen her dönem kullandığımız bir cümle bu cümle. Cenazelerde “taziye” dileklerimizi böyle anlatmaya çalışıyoruz karşımızdakine.
Belki çoğu zaman kelimelerin sakladığı anlamı düşünmüyoruz bile. Ne demek “başınız sağolsun”?
“Giden gitti, boşver, sen sağsın, selametsin ya. O sana yeter” mi demek istiyoruz? Elbette ki cenazeye katılan hiç kimsenin aslında belirtmek istediği niyet bu değil. Kim cenaze sahibi dostuna, yakınını son yolculuğuna uğurlayan bir kimseye “Boşver, sen kendine bak” demek ister ki?
Nereden, nasıl gelmiş, nasıl olmuş da dilimize yerleşmiş bilinmez “Başınız sağolsun” cümlesi.
Oysa Afyonkarahisar’ın adetlerinde “başsağlığı” dilemek yerine son derece güzel bir görenek vardır. “El hükm-ülillah”, Yani “Hüküm Allah’ın” cümlesi.
Afyonkarahisar’da bir cenaze varsa, tabutun başında bekleyen cenaze sahiplerine, üzüntüsünü belirtmek isteyen, taziyesini sunmak isteyen elini kalbinin üzerine götürür ve “El hükm-ü lillah” diyerek bu dileğini yerine getirir. Kabristana cenaze defnedildikten sonra cenaze sahipleri taziyeleri kabul etmek ve cenazeye katılanları uğurlamak için sıraya geçerler. Burada da yine aynı yüce cümle dillerdedir: “El hükm-ü lillah”
Bir yerde “Hüküm Allah’ın” demek, diğer yanda “Başın sağolsun” yani “giden gitti, sana bişey olmasın” gibi bir cümle.
Yanlışın neresinden dönülse kârdır. Biz bugünden itibaren dönüyoruz, herkes dilediği cümleyi kullanmakta serbest elbette ki…
***
Yanlış kulanılan ifadeler konusuna girmişken, yine yerini yanlış algıladığımız bir cümle daha var Afyonlular olarak. “Afyonlunun kantarı belindedir” cümlesi. Aslında bugünkü kullanımı “Afyonlu kime ne değer vereceğini bilir. Kimin ne olduğunun farkındadır” manasında. Son derece güzel bir şekilde ve yerinde kullanılıyor bazen. Ama eskiden müstehcen bir şeyler ifade ettiği de biliniyor bu cümlenin. Hani olur olmaz yerde “Kantarımız belimizde” deyince, lafın nereye gittiğini bilenlerin yüzünü hin bir gülümseme kaplıyor. Bizden hatırlatması.
***
Cenazelerden bahsettik ya, Afyonkarahisar’ın cenaze törenlerine verdiği önemi, ölüye gösterdiği saygılı vurguyalayım isteriz. Afyonkarahisar’daki cenaze gelenekleri zaman zaman aşırıya kaçsa, yeme-içme faslına dönse de, pek çok kentten çok daha ihtimamlıdır. Geçmişten gelen gelenek ve göreneklerimiz gereği cenaze törenleri saygı, huzur, huşu içerisinde gerçekleşir. Mezarlıklarımız da Türkiye genelinde örnek gösterilen mezarlıklar arasındadır.
Öyle ki, Konya’da yeni doğanlara yönelik güzel hediyelere, İstanbul’un dünyanın gıptayla baktığı doğal güzelliklerine ve Afyon’da cenazeye gösterilen saygıya atıfla, “Konya’da doğ, İstanbul’da yaşa, Afyon’da öl” diye bir söz bile türemiştir.
Mezarlıklarımızın güzelliğine eskiden Bayraktepe Mezarlığının bakımsızlığı gölge düşürüyordu. “Bir taraf zenginlerin mezarı, bir taraf normal mezar” sınıflandırılması bile yapılır olmuştu bu nedenle. Bayraktepe Mezarlığı’nda son yapılan düzenlemeler aradaki sınıf farkını ortadan kaldırdı. Bayraktepe Mezarlığı Afyonkarahisar’a yakışır bir hal aldı. Emeği geçenleri kutluyoruz.