1970 yılından başlayarak, yıllarca çok değerli bilginlerle birarada bulundum ve onların çok değerli bilgilerinden yararlandım. Onlarla birlikte bilimsel sempozyumlarda, kongrelerde yan-yana bildiriler sundum. Kısacası onlardan çok şey öğrendim.
Bu müstesna hocalardan birisi de Prof.Dr. Fahrettin Kırzıoğlu idi. 10 Mart 1917’de Kars’ın Susuz ilçesine bağlı Mamaş (Kırçiçeği) köyünde Dünyaya gelen Kırzıoğlu, Mehmet Derviş Efendi ile Hesna Hanım’ın oğlu olarak, 1917 yılında doğmuş, çok küçük bir çocuk iken babasını kaybedince, dedesi Şerifoğlu Asker Ağa tarafından yetiştirilmişti. 1931’de Kars Ortaokulu’ndan sonra Erzurum lisesinde öğrenim görmüş ve buradan 1934’te mezun olmuştu. Aile çevresinden edindiği bilgi birikimi sayesinde erken yaşlarda Kars’ın tarihi, kültürü ve coğrafyasıyla ilgilenmiş, araştırmalar yapmıştı. Önceleri bölgesel olarak başladığı çalışmalarını genel Türk tarihi ve kültürüne de yaymış, ilk çalışmalarıyla kaleme aldığı yazıları Kars Halkevi yayını olan Doğuş Dergisinde yayımlamıştı. Yayımladığı yazılar arasında Kars tarihi, kültürü ve önemli şahsiyetleri ile ilgili yazılar vardı.
Kırzıoğlu 1934 Haziranından sonra bir yıl süreyle Arpaçay’da maliye tahsil müfettişliği görevinde bulunurken köy köy dolaşıp, folklor ve halk edebiyatıyla ilgili araştırma ve derlemeler yapmıştı.
1935 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’ne kaydını yaptırmış ise de, ailevî nedenlerle Kars’a geri dönmüş, o yılın sonuna kadar da Posof İlçesine bağlı Digor’da hususi muhasebe tahsil müfettişi olarak çalışmıştı.
1937 yılı mayıs ayında askere alınmış, yedek subay olarak Sarıkamış’ta görev yapmıştı. Terhisini müteakip, 1938-1941 yıllarında Kars Lisesi’nde Türkçe öğretmenliği yapmış; 1941’de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’ne girmişti. 1943-1944 yıllarında yine Sarıkamış’ta ikinci askerliğini yapmış, Askerlik sonrası da yüksek tahsilini tamamlamıştı.
1948-1957 yıllarında, önce Kars Lisesi’nde, sonra Diyarbakır Ziya Gökalp Lisesi’nde ve Diyarbakır Öğretmen Okulu’nda tarih öğretmenliği yapmıştı. O arada Diyarbakır Turizm ve Tanıtma Derneği’nin kuruluşunda, İç Oğuz ve Kara-Amid dergilerinin yayımında yardımcı olmuş, Yeni Şark, Şark Postası ve Yeni Diyarbakır Sesi gazetelerine makaleler yazmıştı. Diyarbakır’da iken Türk tarihi, Türk dili ve folkloruyla ilgili çalışmalarından dolayı Türk Dil Kurumu üyeliğine alınmıştı.
1957’de Adapazarı Lisesi’ne tayin edilmiş, 1961 yılına kadar Arifiye Öğretmen Okulu’nda tarih öğretmenliği yapmış, 1961’de Ankara’da Öğretmeni İşbaşında Yetiştirme Bürosu’nda şube müdürü olmuştu. Bir ara Devlet Planlama Teşkilâtı Sosyal İşler Dairesi’nde ve Devlet Bakanlığı Özel İstatistiki Bilgiler Grubu’nda tarih araştırmaları uzmanı olarak çalışmış, 1966’da Millî Eğitim Bakanlığı Arşiv Dairesi’nde müdür yardımcılığı görevinde bulunmuştu. O arada Türk Ansiklopedisi’ne birçok madde yazmış, Hocası Akdes Nimet Kurat ile doktora çalışmalarını da sürdürmüştü.
1967’de “Osmanlılar’ın Kafkas-Elleri’ni Fethi” (1451-1590) adlı teziyle doktor unvanını almış, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’ne öğretim görevlisi olarak tayin edilmişti. Doçentlik dil eğitimi için 1972-1973 yıllarında Fransa’da bulunmuş, 1975’te “Kür ve Çoruh Boylarında Kıpçaklar ve Atabek Beğliği” adlı teziyle Tarih Bölümü Ortaçağ Kürsüsü’nde doçent olmuştu. 1976-1983 yıllarında Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Tarih Bölümü başkanlığı yapmış, 1982’de “Ani Şehri Tarihi” adlı teziyle profesörlüğe yükselmişti. Ayrıca 1982-1984 yıllarında Dışişleri Bakanlığı Araştırma Dairesi’nde arşiv uzmanı olarak da çalışmıştı. 1984’te Atatürk Üniversitesi’ndeki görevinden ayrılmış ve Ankara Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Tarih Bölümü’ne girmişti. 16 Mayıs 1985’te buradan emekliye ayrılan Hoca aynı bölümde 1990 yılına kadar ders vermeyi sürdürmüştü..
1995-2001 yıllarında Türk Tarih Kurumu aslî üyeliği yapan Prof.Dr.Kırzıoğlu, 1975 yılında Ord.Prof.Dr.M.Fuat Köprülü ve dönemin akademisyenleri tarafından kurulmuş olan Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu’nın da üyesiydi, 1966-69 yılları arasında bu Kurumun Yönetim Kurulu Üyeliğine seçilen Kırzıoğlu, Saymanlık görevini de üstlenmişti. Bu Kurum 1981 yılında ihdas ettiği “Türk Halk Kültürüne Hizmet Ödülü”nü 1990 yılında Kırzıoğlu’na vermişti. (Bu ödül 1992 yılında da, eşi Prof.Dr.Neriman Kırzıoğlu’na verildi.)
Hocaların Hocası Fahrettin Kırzıoğlu 10 Şubat 2005’te vefat etti.
Fransızca, İngilizce, Arapça ve Farsça bilen Kırzıoğlu’na geniş bilgisi ve güçlü hâfızasından dolayı “ayaklı kütüphane” ve konferans vermek amacıyla çok seyahat ettiğinden “Evliya Çelebi” gibi unvanlar yakıştırılmıştı. Tarih ve dil çalışmaları yanında sosyal ve kültürel hayatta da aktif rol oynamış, birçok cemiyetin kuruculuğunu ve yöneticiliğini yapmıştı. Ayrıca Türk Yurdu, Türk Dili, Türk Tarihi-Belleten, Türk Kültürü, Selçuklu Araştırmaları Dergisi, Türk Dünyası, Tanin, Tasvir, Son Havadis, Tercüman, Orta Doğu başta olmak üzere çok sayıda dergi ve gazetede yazıları yayımlanmış, ilk kalem denemelerinde Mamaşlı M. Kuzu, Karslı M. Kuzu, M. Ilgar, K. Mehmet Ilgar, Serhadlaroğlu, Timuçin, Karsaklı, Mehmed F. Karsaklı, M. Karsaklı gibi takma adlar kullanmıştı. Halk edebiyatına tutkusuyla Kırzıoğlu öncelikle adım adım dolaştığı Kars ve çevresindeki yazılı ve sözlü şiir, destan gibi eserleri derleyerek geniş bir arşiv oluşturmuştu.
Kitap bütünlüğündeki eserleri
Kırzıoğlu Türk tarihiyle ilgili çeşitli konularda birçok eser, makale ve tebliğ kaleme almış olup kitaplarının belli başlıları şunlardı:
*Coğrafya, Tarihçe ve Karslı Büyükler (İstanbul 1943),
*Kars’ın Kurtuluş Hatırası (Kars 1950),
*Kars Tarihi (I, İstanbul 1953),
*Dede Korkud Oğuznameleri (I. Kitab, İstanbul 1952),
*Dede Korkud Oğuznameleri (II. Kitab, Erzurum 1975),
*1855 Kars Zaferi (İstanbul 1955),
*Kara Amid (Diyarbekir) Tarihçesi ve Abidelerinin Küçük Kılavuzu (Diyarbakır 1956),
*Yazılı Vesikalara Göre Ziya Gökalp Müzesi ve Ziya Gökalp (İstanbul 1956),
*Millî Mücadele’de Kars, I. Kitap-Belgeler (İstanbul 1960),
*Kürtlerin Kökü (I. Bölüm, Ankara 1963),
*Her Bakımdan Türk Olan Kürtler (Ankara 1964),
*Kars İli ve Çevresinde Ermeni Mezalimi 1918-1920 (Ankara 1970),
*Karapapaklar (Erzurum 1972),
*Osmanlılar’ın Kafkas-Elleri’ni Fethi (1451-1590) (Erzurum 1975),
*Yukarı Kür ve Çoruh Boylarında Kıpçaklar (Erzurum 1976),
*Kars-Arpaçayı Boyları Eski Merkezi Anı Şehri Tarihi (1018-1236) (Ankara 1982),
*Dağıstan-Aras-Dicle-Altay ve Türkistan Türk Boylarından Kürtler (Ankara 1984),
*Kâzım Karabekir (Ankara 1991),
*Karadeniz Bölgesindeki Türk Boylarından Lazlar ve Hemşinlilerin Tarihçesi (Ank.1994),
*Târihçe-i (Gazavât-i) Dağıstân (İstanbul 2000).
Prof.Kırzıoğlu
