Doğumunun 150.Yıldönümünde Din Bilgini Ve Vekilimiz Prof. Kâmil Miras'ı Anıyoruz

Siyaset hay-huyları arasında, bazı önemli olaylar ve kişiler kentimizi yönetenlerin akıllarına bile gelmiyor. İyi ki Ankara’da faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşları, zaman zaman, vefa duygularıyla, bu ihmali hatırlatıyorlar. Benim, birkaç hemşehrimle birlikte Ankara’da 1975 yılında kurduğum ve halen Onursal Başkanı olduğum Afyonkarahisar Kültür ve Turizm Derneği, geçtiğimiz yıllarda, önceki Valimizin desteği ve Afyonkarahisar Ticaret Odası Başkanlığının katkılarıyla, Afyonkarahisar Tarihinin çok önemli kişileri olan, TBMM 1. Dönem Milletvekillerimiz Ali Çetinkaya, Koçoğlu Şükrü Bey ve Çelikalay Komutanı Hoca Şükrü Efendi ile ilgili görkemli anma toplantıları yaptı. Fakat, bugün İlimizi yöneten Valilik ve Belediye ile temas kuramayınca, bu anma toplantılarını sürdürememiştik. Bu yüzden “Büyüklerimize saygı ve vefa borcu” düşüncemizi Ankara’da yapmayı uygun gördük. 

Aklımıza gelen ilk isim, hem Osmanlı Mebusan Meclisi’nde, hem de TBMM’nde ilimizi temsil etmiş olan Prof. Kâmil Miras oldu. Zira Kâmil Miras hem Yüce dinimiz İslâmı en iyi bilen ve hem de Cumhuriyetimizin temellerinde harcı bulunan aydın bir insandı. Ayrıca içinde bulunduğumuz yıl, Hoca’nın doğumunun 150.yıldönümüdür.

Kâmil Miras 1875’te yılında Afyonkarahisar’da doğdu. Bir ulemâ ailesi olan Mirasoğulları’ndan müderris Ahmed Rüşdü Efendi ile Âtike Hanım’ın oğludur. Soyadı kanunu çıkmadan önce Mehmed Kâmil ve Hoca Kâmil Efendi olarak tanınırdı. Babasından ve müderris Musamcızâde Ali Efendi’den ders aldı. İlk ve orta öğrenimini Afyonkarahisar’da bitirdikten sonra İstanbul’a gitti. 1903 yılında girdiği Dârülfünûn-ı Şâhâne’nin Ulûm-i Âliye-i Dîniyye (İstanbul Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi)’nden mezun oldu. Din bilgini Hacı Ali Zeynelâbidin Efendi’nin rahle-i tedrisinden geçip Beyazıt Camii Hocası olarak 1907 yılında göreve başladı. Hayatı boyunca aralıksız sürdürdüğü bu görevi yanında birçok öğretim kurumunda da ders verdi. 

31 Ekim 1910’da İstanbul Üniversitesi İslâm dini tarihi müderrisliğine tayin edildi. Dört yıl devam eden bu görev sırasında târîh-i ilm-i fıkıh ve ilm-i ahlâk-ı şer‘iyye derslerini de üstlendi. Bu bölümün kapatılması üzerine Ekim 1915’e kadar lisan şubesinde ulûm-i dîniyye okuttu ve aynı tarihte Medresetü’l-mütehassısîn’de fıkıh tarihi müderrisi oldu. Bu arada Kasım 1914’te Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesi’nde târîh-i İslâm ve edyân, iki buçuk ay sonra da fıkıh ilmi tarihi dersini vermekle görevlendirildi.

Eylül 1917 - Nisan 1919 tarihleri arasında Süleymaniye Medresesi’nde fıkıh tarihi müderrisliği yapan Kâmil Miras, Mart 1920’den itibaren Sahn-ı Semân Medresesi’nde önce mantık, ardından kelâm derslerini vermeye başladı. Kasım 1922’de Süleymaniye Medresesi’nde tabakāt-ı kurrâ ve müfessirîn müderrisliğine tayin edildi ve bu görevini medreselerin kapatıldığı 3 Mart 1924 tarihine kadar sürdürdü. Ayrıca ilk teşkilât nizamnâmesini ve programını hazırladığı Medresetü’l-irşâd’da Aralık 1919’dan itibaren kelâm ve fıkıh usulü dersleri verdi.

Kâmil Miras, ayrıca birçok öğretim kurumunda hizmet kalitesinin yükseltilmesi çalışmalarına katkıda bulundu. 28 Aralık 1910 tarihli meşihat tezkiresiyle medrese programlarının yeniden düzenlenmesi için Bâb-ı Fetvâ’da kurulması kararlaştırılan encümenin üyeliğine tayin edildi. Çeşitli medreselerdeki müderrisliği sırasında bu kurumlar için oluşturulan komisyonlarda bulundu. Şubat 1913’te Dârülfünûn-ı Şâhâne Ulûm-i Şer‘iyye Şubesi muallimi sıfatıyla Maarif Meclisi üyeliğine getirildi. Meşihat makamının 19 Temmuz 1913 tarihli tezkiresiyle, camilerde okutulan ulûm-i dîniyye ve Arabiyye derslerine ilişkin meselelerde danışmanlık yapmak, özel ve genel programlar düzenlemek, okutulacak kitapları belirlemek ve tedrisatın ıslahını sağlamakla görevli Müderrisler Kurulu üyeliğine getirildi. Aynı yılın eylülünde Maarif Vekaleti’nce oluşturulan Lâyihalar Encümeni’nde vazife aldı. Meşihatın 27 Kasım 1915 tarihli tezkiresiyle, kelâm ilmine dair bir ders kitabının hazırlanmasıyla görevlendirilen Mûsâ Kâzım Efendi başkanlığındaki kurulda yer aldı. Kelâm ilminin yeniden yazılması tartışmalarının devam ettiği bu devrede İlm-i Kelâm Tarihine Ait Tetkikler adlı eserini kaleme aldı. 

26 Ağustos 1916 tarihli meşihat tezkiresiyle Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesi ve Medresetü’l-mütehassısîn’in ders programında değişiklik yapmak üzere oluşturulan kurula seçildi. 1917 tarihli Medâris Kanunu gereği ilgili tüzüğü kaleme aldı. 1916-1919 yılları arasındaki dört ramazan ayında huzur dersleri muhataplığında bulundu.

Bilimsel faaliyetleri yanında hareketli bir siyasî hayatı olan Kâmil Miras, Meşrutiyet’in ilânından sonra 1908-1918 yılları arasında üç dönem, Osmanlı Mebusan Meclisi’nde, Cumhuriyetin kuruluşundan sonraki ikinci dönem TBMM’nde Afyonkarahisar Milletvekili olarak görev yaptı. Atatürk’ü öldürmek amacıyla düzenlenen İzmir suikastı dolayısıyla İstiklâl Mahkemesi’nde yargılandıysa da suçsuz bulundu. 

TBMM’nin Şer‘iyye ve Evkaf, Diyanet ve Tapu komisyonları gibi çeşitli kurullarında üyelik yapan Kamil Miras, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe meâli ve tefsiriyle bir hadis kitabının tercüme edilmesi ve hutbelerin Türkçe’ye çevrilmesiyle ilgili gelişmelerde büyük katkıları oldu. 

21 Şubat 1925 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Diyanet İşleri Başkanlığı bütçesinin görüşülmesi sırasında onun da aralarında bulunduğu 53 Milletvekilinin verdiği bir önergeyle yeni bir Kur’an tercüme ve tefsirinin hazırlatılması, ayrıca uygun bir hadis kitabının Türkçe’ye çevrilmesi teklif edildi; oturum sonunda her iki faaliyet için bütçeye ödenek konulması kararlaştırıldı. Tefsir işi Elmalılı M.Hamdi’ye, hadis kitabı olarak seçilen Buhârî’nin el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’inin muhtasarı et-Tecrîdü’ṣ-ṣarîḥ’in tercüme ve şerhi görevi Babanzâde Ahmed Naim’e verildi. Ahmed Naim’in 13 Ağustos 1934’de vefatı üzerine III. cildin basıma hazırlanması ve kalan kısmın tamamlanması işini devralan Kâmil Miras on yıl içinde bu çalışmayı bitirdi.

25 Haziran 1940’ta Diyanet İşleri Başkanlığı Müşavere Heyeti Üyeliği görevine getirildi ve 24 Nisan 1943 tarihine kadar bu görevi sürdürdü. 

Kamil Miras'ın Talât, Emin ve Sedat adında üç erkek çocuğu dünyaya geldi. Bunlardan Talât Miras uzun yıllar Dışişleri Bakan­lığı bünyesinde çeşitli görevlerde bulundu. Türkiye’nin BM Cenevre Ofisi nezdindeki ilk temsilcisi olan Miras, 27 Ekim 1948 tarihinde Cenevre Başkonsolosluğumuza atanarak görevine başlamış, Sofya ve Rabat Büyükelçilikleri görevlerinde de bulunmuştur. Aynı zamanda iyi bir hukuk uzmanı olan Miras’ın makaleleri, birçok uluslararası akademik neşriyatta yayınlanmıştır. 25 Temmuz 1951’de Talat Miras Türkiye’yi temsilen çağdaş mülteci hukukunun en temel anlaşması olan Mültecilerin Statüsü’ne dair Sözleşme’nin son şeklinin tartışılıp kaleme alındığı ve kabul edildiği Birleşmiş Milletler ‘Mültecilerin ve Vatansızların Statüsü Konferansı’na iki eş başkan yardımcısından biri olarak  seçilmiştir. Konferansa Knud Larsen Başkanlık etmiş, Belçikalı A.Herment ve Talat Miras onun yardımcılıklarını üstlenmişlerdir. Mültecilerin Statüsüne Dair Sözleşme, katılımcıların listesinin ve conferansla ilgili diğer detayların belirtildiği Nihai Karar bölümü ile Mültecilerin Statüsüne dair Sözleşme olarak birbirini tamamlayan iki bölümden oluşan tek bir dökümandır. Böylesine önemli bir uluslararası anlaşma metninin ayrılmaz parçası olan Nihai Karar’ın sonundaki imzalar  Knud Larsen, A. Herment ve Talat Miras’a aittir. Talat Miras’ın üstlendiği bu rol Türkiye’nin Birinci Dünya savaşından sonra başlayan ve mülteci sorunlarına uluslararası çözüm arayışlarına yoğunlaşan çabalara ve uluslararası mülteci hukukuna verdiği önem ve anlamın bir simgesidir.

30 Nisan 1957’de Anadoluhisarı’ndaki evinde vefat eden Kâmil Miras ertesi gün Kandilli Kabristanı’na defnedildi.

Büyük bilgin Kamil Miras’ın yayımlanan eserlerinden bazıları şunlardır:

1. Sahîh-i Buhârî Muhtasarı, Sarîh Tercümesi ve Şerhi (IV-XII, İstanbul 1938-1948). 

2. Târîh-i İlm-i Fıkıh (İstanbul 1329/1331, 1331)

3. Ahlâk-ı Şer‘iyye Dersleri (İstanbul 1330/1332). Âyet ve hadislerle İslâm ahlâkı. 

4. Ramazan Musahabeleri (İstanbul 1949). 

Kâmil Hoca ile ilgili ben de, başkaları da zaman zaman yazıp yayımladılar. Sevgili Mehmet Sarlık kardeşim Afyonkarahisar Belediyesi Kültür Müdürü iken, naçizane benim de düzenleme konusunda yardımda bulunduğum “Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumları”nda, 2 kez, Prof.Kâmil Miras hakkında bildiri sunuldu…

29-30 Eylül 1995 tarihinde düzenlenen “IV.Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu”, Niyazi İPLİKÇİOĞLU: “Afyon’un Yetiştirdiği Büyük Din Bilgini Profesör Kamil Miras Ve Eserleri”13-14 Nisan 

2000 tarihinde düzenlenen “V.Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu”, “Osmanlı’dan Cumhuriyete Bir Afyonlu Prof.Dr.Kamil Miras”

25 yıl önce bu bildiriyi sunmuş olan Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Profesörü Dr. Nesimi Yazıcı, 2012 yılında “Kâmil Miras Hayatı ve Eserleri” adıyla bir kitap yayımlamıştır.

 Prof.Kâmil Miras