FRİGYA HAKKINDA MUHTEŞEM ESER

Afyonkarahisar kültürü, sanatı, edebiyatı ile ilgili önemli kaynakların başında, Lisenin efsane hocalarından Edip Âli Bakı gelir. Oysa Edip Âli Hoca Afyonkarahisar doğumlu değildir. O’nun gibi, Afyonkarahisar’da doğmamış olan Ahmet Semih Tulay ve Muzaffer Uyan da, Afyonkarahisar doğumlu olan hemşehrilerimizin büyük çoğunluğundan daha Afyonkarahisar’lıdırlar. Zira, bu iki sanat ve kültür insanı, ilimiz ve insanımız için öylesine önemli ve büyük hizmetlerde bulundular ki, saymakla da, yazmakla da bitmez…
Tulay – Uyan ikilisinin en yeni ve fakat en muhteşem eserleri olan “Frigya Ankeoloji-Mitoloji, Frig Vadileri” ni günlerdir elimden düşürmüyorum. Gerçi daha önce İbrahim Yüksel’in de bu konuda iki kitabı yayımlanmıştır, ama Tulay-Uyan ikilisi, söz konusu eser ile, Frigya’nın ihtişamını gözler önüne sermişlerdir. Bu eserin başındaki “Sunu” yazısını dahi okumak, içeriğin önemini vurgulamaktadır.
“Birçok konuda mirasçısı olduğumuz, Anadolu’nun en özgün uygarlıklarından birini kuran Frigler ne yazık ki yeterince tanınmamaktadır. Özellikle onların çok yetenekli oldukları kaya işçiliğinin en güzel yapıtlarının yer aldığı “Frig Vadisi”ni bile bilenlerimiz çok azdır. Yine çoğumuzun Emirdağlı bilge Ezop’tan haberimiz yoktur. Ayrıca Frigler konusunda maalesef sade vatandaşın anlayacağı biçimde yeterli sayıda yayın da bulunmamaktadır.
Paylaşılmayan bilginin hiç yararı olamaz. Bilgiler paylaştıkça değerlenir. Bizler de Frigler hakkında bildiğimiz bilgileri paylaşmak için bu çalışmayı kaleme aldık. Çalışmanın amacı Frigler’i ve Frigyayı olabildiğince doğru bilgilerle anlatmaya çalışmaktır. Kaynaklar titizlikle gözden geçirilmiş, hatalı ve eksik görülenler alınmamıştır. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Frigler hakkında arkeoloji, mitoloji ve kültür ve sanat konularında; ikinci bölümde ise özellikle Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya illerindeki kaya anıtlarıyla ilgili bilgiler verilmiştir.
Çalışma bilimsel bir çalışmadan çok herkesin anlayabileceği biçimde kaleme alınmıştır. Bu nedenle olabildiğince teknik terim ve sözcüklerden kaçınılmıştır. Yaygın olarak kullanılan Phryg ya da Phrygia sözcüklerinin yerine dilimize uygun Frig ve Frigya sözcükleri tercih edilmiştir. Birinci bölümde Yunan sözcüğü yerine Hellen sözcüğü kullanılarak günümüz Yunanlarıyla karışmasının önüne geçilmeye çalışılmıştır. Çünkü günümüzde Eski Yunan uygarlığı olarak adlandırılan Hellen uygarlığının bugünün Yunanlılarıyla hiçbir ilgisi yoktur. Bu sadece sahiplenme olup, batılıların yakıştırmasıdır.
Birinci bölümde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı müzelerdeki eserlerinden telif hakkı ödenmesi gerekebileceklerin fotoları mecbur kalmadıkça kullanılmamaya özen gösterilmiştir. Çünkü bu çalışma tarafımızdan bir kültür hizmeti olarak ele alınmış olup, herhangi bir maddi çıkar gözetilmemiştir. İkinci bölümdeki fotoların tamamı Muzaffer Uyan tarafından çekilmiştir.
Bu çalışmanın yöremize ve ilgi duyanlara faydalı olmasını dileriz…”
Yazarlar, bu Sunu yazısından sonra, eserin içeriğini 2 ana bölümde işlemektedirler. “Güzel Frigya” başlıklı 1.Bölümün yazarı A.Semih Tulay; “Frig Vadileri” başlıklı 2.Bölümün yazarı da Muzaffer Uyan’dır.
Samih Tulay, Frigya’nın tarihine değinirken, doğal olarak, Kral Midas’ı ve Frig Başkenti Gordion’u, Kybele’nin kenti Pessinus ve Marsyas’ın kentini anlatmakta; bilahare dönemin edebiyatı, dili ve sanatı hakkında bilgiler vermektedir. Tulay ayrıca El Sanatları ve Mitoloji konularına da değiniyor ve Frigya Öykülerinden örnekler sunuyor.
Muzaffer Uyan’ın kaleme aldığı 2. Bölümde “Frig Vadileri anlatılmaktadır. Yazar bu konuyu işlerken, Afyonkarahisar, İhsaniye, İscehisar, Bayat, Emirdağ, Bolvadin, Eskişehir ve Kütahya’daki vadileri resimlendirerek anlatmaktadır.
***
Yazarlar
Gazetemizin değerli okurları, sözünü ettiğim iki yazarı kuşkusuz tanıyor olmalıdır. Esasen, Ahmet Semih Tulay hakkındaki bir yazım, Kocatepe’nin 18 Ekim 2021 tarihli nüshasında yayımlanmış idi. Okuyucumuz Tulay’ı yüzeysel de olsa tanıdığına göre, burada Muzaffer Uyan’ın özgeçmişi hakkında da kısa bilgi sunmak isterim:
Muzaffer Uyan
31-01-1944 tarihinde Hatay ili Hassa İlçesinde doğdu. İlkokulu ve ortaokulu Erdemli de, Liseyi Mersin Tevfik Sırrı Gür Lisesin de, Yüksek öğrenimini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümünde tamamlamıştır.
1973 yılında atandığı Afyonkarahisar ilinde, Halk Eğitim Uzmanlığı, Milli Eğitim Uzmanlığı, Rehberlik Araştırma Merkezi Müdürlüğü, İl Turizm Müdürlüğü görevlerinden sonra, Afyon Kocatepe Üniversitesi ne geçerek, Öğretim Görevlisi olarak çalıştı.
2003 Yılında emekli olduktan sonrada, Kültür-Turizm ve Doğayla ilgili komisyonlarda görev aldı; bilgisi ve fotoğraflarıyla Afyonkarahisar’ın turizmine önemli hizmetlerde bulundu. Birçok kitabın editörlüğünü yaptı Muzaffer Uyan’ın yayınladığı broşür ve kitaplardan bazıları şunlardır.
*Afyon Turizm Envanteri,
*Anıtları ve şehitleri ile Afyonkarahisar (1995),
*Afyon 97 (1997),
*Cumhuriyet Şehitleri ve -Şehitliklerimiz,
*Ozan Şemsettin Kubat (1999),
*Anılarda Afyonkarahisar (2000),
*Atatürk’ün Afyonkarahisar Ziyaretleri (fotoğraflama ve editörlük (2002),
*Afyonkarahisar Yemek Kültürü,
*Afyonkarahisar Termalin Başkenti (2013).
Ayrıca, yayına hazırlayanlar arasında olduğu, fotoğrafladığı ve yazılarının yer aldığı;
*Afyonkarahisar Kütüğü cilt I – II (2002)
*Anadolu’nun Kilidi Afyonkarahisar (2004),
*Tınaztepe (2009),
*Frigya, Afyonkarahisar, (2022),
*1946’dan 2021’e Afyonkarahisar, (2022)
Muzaffer Uyan’ın A.Semih Tulay’la birlikte ortaya koydukları Frigya Arkaoloji-Mitoloji Frig Vadileri” adlı eser, Afyonkarahisar İl Genel Meclisi tarafından bastırılmış olup, mükemmel bir kaynaktır. Bu kaynaktan yola çıkılarak, ülkemizde Kapadokya’ya alternatif çalışmaların yoğunlaşmasını temenni ediyorum. Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya Valilikleri bünyesinde oluşturulan komisyonun bu eserden büyük ölçüde yararlanacağını umuyorum. Bu eserin kitap bütünlüğünde yayımlanmasını sağlayan Afyonkarahisar İl Özel İdaresi yayını olan eseri bütün okurlarımıza salık veriyor; yazarları yürekten kutluyorum Semih Tulay ve Muzaffer Uyan ile, kitabının baskısını sağlayan İl Genel Meclisi başkanı Burhanettim Çoban’ kutluyor ve bir Afyonkarahisarlı olarak kendilerine şükranlarımı sunuyorum.
Son söz olarak da derim ki; Afyonkarahisar kültürüne, sanatına, ekonomik ve sosyal hayatına, pek çok Afyonkarahisarlı’dan daha fazla hizmet etmiş olan, Tulay-Uyan ikilisine (Azerbaycanlı gardaşlarımın deyimiyle) eşg olsun diyorum…