Emeviler aynı zamanda Müslüman halktan cizye alıp; özellikle Türk ülkelerini yağma ve talan ediyorlardı. Yağma ve cizye düzenlerini sürdürmek isteyen Emeviler, Türk Beyleri arasındaki anlaşmazlıkları körüklüyor, onları birbirle-rine düşman ediyorlardı.
ALLAH İMDADA TÜRKLERİ GÖNDERİYOR
İşte böyle bir zamanda Horasanlı bir Türk genci olan Abdurrahman Ebu Müslim (Eba Müslim-i Horasani) Emevi saltanatına son ve-rerek; Peygamberimizin soyuna-Ehli Beyt’e yapılan zulümlere son verdi. Eba Müslim, Arap devletini Peygamberimizin amcası olan Hz. Abbas’ın soyuna teslim etti.
Eba Müslim el Horasani’nin liderliğinde harekete geçen ihtilal ordusu genellikle doğu halkı ve Turanlılardan oluşmakta idi. Ahmet Cevdet Paşa bu orduyu “Turan Ahalisi” diye adlandırmıştır. (A. Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiya, s:605)
Emevi Saltanatı’na karşı muhalefet özellikle bu bölgede genişlemiştir.. Çünkü bu bölgede yaşayan halk haraçtan, cizyeden, katliamlardan ve kendilerine köle muamelesi yapılmasından çok şikayetçi idiler. Arapların Arap olmayan Müslümanlara karşı uyguladıkları ırkçı politikalar, Türkler ve İranlılar arasında “Şuubiyye” denen bir partinin ortaya çıkmasına yol açmıştı. Arap olmayan Müslümanlarla, Arapların müsavi (eşit) olduklarını savunan bu parti Emeviler devrinde kurulup, gizlice çalışmaya başlamıştı. En çok Horasan ve Ceyhun ötesi bölgelerinde kuvvetlenen ve yayılan bu parti mensupları kendi kendilerine “Ehl-üt- tesviye” yani “Müsavatçılar-eşitlik yanlıları adını veriyorlardı. (Cemal Kutay, a.g.e. s:25) Arap ırkçılığına karşı olarak çıkan ve meşru savunma esasına dayanan bu hareket ve Emevi düşmanlığı bölgede kolayca yayıldı. Bu durumdan yararlanan Abbasi propagandacıları da bu bölgede fevkalade başarılı olmuşlardı.
734-737 yılları arasında Abbasi taraftarı Haris b. Süreyc de Emevilere isyan etmiş, Belh’i arkasından valilik merkezi Merv’i zaptetmişti.( İ.Kafesoğlu, TDEK, s:153) Üç yıl süreyle Arap valilerini kendisiyle uğraştıran Haris b. Süreyc sonunda Türgişlere sığınmıştı. Adından da anlaşılacağı üzere Haris b. Süreyc, ilk Türk sahabi olan ve kılıç ustası Süreyc’in soyundan gelme bir Türk’tür.
Emeviler devletinin doğu bölgelerinde bu tür faaliyetler devam ederken, Emevi Halifesi Hişam’ın son zamanlarında Suriye’nin Hamime köyünde oturan Abbas Oğullarından Muhammed b. Ali ölmüş yerine oğlu İbrahim’i kendisine halef bırakmıştı.(742)
Abbas Oğulları’ndan İbrahim, Horasanlı bir Türk genci olan Eba Müslim ile anlaştı. Eba Müslim’in Türklüğü ile ilgili olarak, Ebu Bekir Abdullah bin Aybek el Devadari tarafından Mısır Sultanı Melik Nasr Muhammed bin Klavun adına yazılan Dürer-üt-tican adlı eserde, Eba Müslim-i Horasani’nin kütüphanesinden çıkmış ve aslı Türkçe iken Sasaniler zamanında Farsça’ya, Abbasiler devrinde de Cebrail bin Bahtisu tarafından Arapça’ya tercüme edilmiş olan Oğuz nâme’den bahsedilirken; “Bu kitap Eba Müslim hazinesinden alınmıştı. Zaten Eba Müslim, Buhtu Han neslinden geldiğini Oğuz nâme’nin kendisine atalarından kaldığını iddia ediyordu” kaydı bulunmaktadır. (Cemal Kutay, s:26)
Orta Asya’da, bilhassa Özbekler arasında ve Anadolu’da “Horasanlı Eba Müslim” büyük bir millî kahraman olarak kabul edilir. Hakkında yazılmış destanlar ve kitaplar vardır. Bir de “Eba Müslim Divanı” adıyla eski şivemizde yazılmış bir divan vardır. (Rıza Nur, Türk Tarihi, c. 1, s:131)
İbrahim’le Eba Müslim’in anlaşmasından sonra Halife Hişam ölmüş onun yerine İkinci Velit (743) halife olmuştu.
Eba Müslim, Dineverdi’nin naklettiğine göre Horasan’ın doğu bölgelerinde, Tuharistan ve Ceyhun boyları asasındaki Türklere güvenebileceği adamlarını gönderip özellikle Herat, Buşane, Belh, Çeganyan, Tus, Nişabur, Merv, Nesa, Keş, Nesef, Amul, Buhara gibi bölgelerde yaşayan Türkleri etrafında toplamıştı. Bu sıralarda İkinci Velit, Üçüncü Yezit’in öncülük ettiği bir ihtilalle öldürülmüştü. (744) Bu hadise yüzünden Ümeyye Oğulları’nın tek dayanağı olan Suriyeliler de birbirlerine düşmüştü. Emevi Prensler arasında da bir mücadele başlamıştı. Bu mücadele Horasan’daki Araplara da sıçradı. Buradaki Araplar arasında da Yemânîler, Mudârîler kavgası başladı. (C.Kutay, s:26)
Emevilerin Horasan Valisi Nasr b Seyyar Yemâniler ve Mudâriler arasında çıkan kabile kavgalarını bastırmakla uğraşıyordu. Eba Müslim, Yemenli Arapların başındaki Ali bin Kirmani ile anlaştı. Kırk iki günlük bir zaman içerisinde dört taraftan gelen kuvvetleri bir arada topladı.
SON
DAKİKA
