Öğüt Veren Çok, Örnek Olan Az! Sözle Değil, Duruşla Nasihatle Değil, Yaşayışla İnsan Olmak…

İnsanlık tarihi boyunca nice sözler söylendi, nice öğütler verildi, nice kitaplar yazıldı. Doğruluk anlatıldı, adalet savunuldu, merhametten bahsedildi, vatan sevgisi dile getirildi. Fakat bütün bu sözlerin arasında değişmeyen bir gerçek vardı: İnsanlar, kendilerine söylenenlerden çok, karşılarında gördükleri örneklerden etkilenirler.

Çünkü söz kulağa ulaşır, davranış gönle dokunur. Nasihat bir an düşündürür, güzel bir örnek ise ömür boyu iz bırakır. Bugün toplum olarak belki de en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, bize sürekli ne yapmamız gerektiğini anlatan insanlar değil; doğruluğu, dürüstlüğü, adaleti, merhameti ve vefayı hayatıyla gösteren insanlardır.

Herkes dürüstlükten söz edebilir. Peki, çıkarı söz konusu olduğunda dürüst kalabilen kaç kişi vardır? Herkes adaleti savunabilir. Peki, kendi yakınıyla başkası arasında tercih yapmak zorunda kaldığında adaletten ayrılmayan kaç insan vardır? Herkes vatan sevgisinden bahsedebilir. Peki, kendisine emanet edilen görevi hakkıyla yerine getirerek ülkesine hizmet eden kaç kişi vardır?
Asıl mesele, güzel sözler söylemek değil; söylediğimiz güzel sözlerin hakkını verebilmektir. İşte bu yüzden tarihimize, inancımıza ve kültürümüze yön veren büyük şahsiyetleri yalnızca anmakla yetinmemeli; onların hayatlarından, mücadelelerinden ve insanlığa bıraktıkları değerlerden ders çıkarmalıyız.

PEYGAMBER EFENDİMİZ: SÖZÜN VE DAVRANIŞIN BÜTÜNLÜĞÜ; İnsanlığa örnek olmanın en yüce ölçülerinden biri, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in (s.a.v.) hayatında görülür. Kur’an-ı Kerim’de, Ahzâb suresinin 21. ayetinde, Allah’ın Resulü’nün müminler için güzel bir örnek olduğu bildirilir. Bu ayet, örnek olmanın yalnızca söz söylemekten ibaret olmadığını; ahlak, davranış ve hayat anlayışıyla insanlara yol göstermeyi de kapsadığını hatırlatır. Peygamber Efendimiz, doğruluk ve güvenilirlikle tanınmış, insanlarla ilişkilerinde merhameti, sabrı, adaleti ve emanete bağlılığı esas almıştır. Onun hayatında söz ile davranış arasında bir bütünlük vardır. Bir insanın gerçek karakteri, yalnızca kendisine saygı gösterenlere nasıl davrandığıyla değil; güçsüzlere, ihtiyaç sahiplerine, kendisinden farklı düşünenlere ve yardımına muhtaç olanlara nasıl davrandığıyla da anlaşılır.
Bugün ailede, iş hayatında, kamu yönetiminde ve toplum içinde kendimize sormamız gereken soru şudur: İnsanlara güzel ahlakı anlatıyor muyuz, yoksa güzel ahlakı yaşayarak mı gösteriyoruz? Çocuklarımıza dürüstlüğü öğretmek istiyorsak, onların yanında dürüst davranmalıyız. İnsanlara merhameti tavsiye ediyorsak, bir başkasının sıkıntısına kayıtsız kalmamalıyız. Adaleti savunuyorsak, kendi menfaatimiz zarar görecek olsa bile hakkın yanında durabilmeliyiz. Çünkü güzel ahlak, yalnızca dilde kalan bir iddia değil; insanın hayatına yansıyan bir sorumluluktur.

OSMANLI PADİŞAHLARI: MAKAMIN DEĞERİ, ADALET VE SORUMLULUKTUR; Osmanlı tarihi, yalnızca fetihlerin, savaşların ve büyük devletlerin tarihi değildir. Aynı zamanda yönetim anlayışının, sorumluluğun, kültürün, sanatın ve devlet geleneğinin de tarihidir. Osmanlı padişahlarının hayatlarını değerlendirirken onları yalnızca kazandıkları zaferlerle değil, yaşadıkları dönemin şartları, aldıkları kararlar, devlet yönetimine katkıları ve bıraktıkları eserlerle birlikte ele almak gerekir.

Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’un fethiyle Türk ve dünya tarihinde derin bir iz bırakmıştır. Onun hayatı, askerî kararlılığın yanında ilme, düşünceye ve kültüre verilen önemin de hatırlanmasını sağlar. Bir hükümdarın yalnızca kılıcıyla değil, aklıyla, bilgisiyle ve vizyonuyla da tarih yazabileceğini gösterir.

Kanuni Sultan Süleyman dönemi ise Osmanlı devlet gücünün yanı sıra hukuk, yönetim ve diplomasi bakımından da önemli bir dönemdir. Kanuni’nin adının hukuk düzeniyle birlikte anılması, devlet yönetiminde kuralların ve düzenin taşıdığı önemi hatırlatır. Elbette tarihî şahsiyetleri değerlendirirken hiçbir dönemi hatasız veya kusursuz göstermek doğru değildir. Ancak onların başarılarını, tecrübelerini ve bıraktıkları mirası anlamak, bugünün yöneticileri için de önemli dersler sunar. 

Bugün bir makamda oturan herkes şu soruyu kendisine sormalıdır: Bu makamın bana sağladığı imkânları mı önemsiyorum, yoksa bu makamın bana yüklediği sorumlulukları mı? 

Bir yönetici, yalnızca emir veren kişi değildir. Aynı zamanda adil karar vermek, kamu kaynaklarını korumak, liyakati gözetmek, insanları dinlemek ve emaneti hakkıyla taşımak zorunda olan kişidir. 
Unutulmamalıdır ki makamlar insanlara hizmet etmek için vardır; insanlar makamlara hizmet etmek için değil. Bir yöneticinin arkasında bırakacağı en kıymetli miras, görev yaptığı süre boyunca kaç kişinin kendisinden çekindiği değil, kaç kişinin kendisine güven duyduğudur.

MEVLÂNÂ: ÖNCE KENDİMİZİ DÜZELTELİM; Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin düşünce dünyasında insanın kendi iç dünyasını tanıması, nefsini sorgulaması ve ahlaki olgunluğa yönelmesi önemli bir yer tutar. İnsan bazen başkasının hatasını görür, fakat kendi kusurunu fark edemez. Başkasına sabır tavsiye eder, kendisi en küçük olayda öfkelenir. Başkasına hoşgörülü olmasını söyler, fakat kendi düşüncesine aykırı bir söz duyduğunda tahammül gösteremez.

Oysa insanın kendisini düzeltmeden başkasını değiştirmeye çalışması çoğu zaman sonuç vermez. Mevlânâ’nın öğretilerinden çıkarabileceğimiz en önemli derslerden biri, insanın önce kendi kalbine ve davranışlarına bakmasıdır. Başkalarının eksiklerini konuşmadan önce kendi eksiklerimizi görebilmek, gerçek olgunluğun başlangıcıdır.

Bugün ailelerimizde huzuru, işyerlerimizde güveni, toplumumuzda kardeşliği artırmak istiyorsak önce kendi davranışlarımızı gözden geçirmeliyiz. Bir insanı kırmadan da doğruyu söyleyebiliriz. Bir yanlışı hakaret etmeden de eleştirebiliriz. Bir düşünceye karşı çıkarken karşımızdaki insanın onurunu koruyabiliriz. Çünkü haklı olmak kadar, haklılığımızı hangi üslupla ortaya koyduğumuz da önemlidir. Kırıcı sözlerle insanları susturmak mümkündür; ancak gönüllerini kazanmak bambaşka bir meseledir.

YUNUS EMRE: İNSANI SEVMEK, İNSANLIĞI KORUMAKTIR; Yunus Emre, Türkçenin ve Anadolu irfanının en önemli isimlerinden biridir. Şiirlerinde insan sevgisini, gönül kırmamayı, tevazuyu ve manevi olgunluğu öne çıkarır. Onun asırlardır dilden dile aktarılan şiirleri, insanın değerini makamında, malında veya şöhretinde değil; gönlünde, ahlakında ve insanlarla kurduğu ilişkilerde aramamız gerektiğini hatırlatır. Yunus Emre’nin gönül merkezli yaklaşımı, bugün de hayatımızın her alanında karşılık bulmaktadır.

Bir insanın kalbini kırdıktan sonra ona güzel sözler söylemek, yapılan yanlışı her zaman ortadan kaldırmaz. Bir çalışanı sürekli küçümseyip ardından ekip ruhundan bahsetmek, güven oluşturmaz. Bir vatandaşı dinlemeden karar verip sonra kamu hizmetinde insanı merkeze aldığımızı söylemek, söz ile davranış arasındaki çelişkiyi ortadan kaldırmaz. İnsan ilişkilerinde en önemli meselelerden biri, karşımızdakinin onurunu koruyabilmektir.

Yunus Emre’nin mirası bize şunu düşündürür: İnsanları yalnızca başarılarıyla, makamlarıyla veya bize sağladıkları faydayla değerlendirmemeliyiz. Her insanın bir hikâyesi, bir mücadelesi ve korunması gereken bir onuru vardır. Bir gönül kazanmak bazen büyük bir hizmetten daha kalıcı bir iz bırakır. Bir ihtiyaç sahibini incitmeden yardım etmek, bir yaşlının hâlini sormak, bir çocuğun başını okşamak, bir çalışanın emeğini takdir etmek…
Bunlar küçük davranışlar gibi görünebilir. Oysa toplumun ahlakını ve vicdanını ayakta tutan değerler, çoğu zaman bu küçük davranışların içinde saklıdır.

EVLİYA ÇELEBİ: MERAK, GÖZLEM VE KÜLTÜREL MİRAS; Evliya Çelebi, yalnızca seyahat eden bir insan değil; gördüklerini, duyduklarını ve gözlemlediklerini kaleme alarak geniş bir kültürel miras bırakan önemli bir Osmanlı seyyahıdır. Onun Seyahatname adlı eseri, farklı şehirlerin, insanların, geleneklerin, mimarinin ve gündelik hayatın izlerini taşıyan değerli bir kaynaktır.
Evliya Çelebi’nin hayatından çıkarılabilecek derslerden biri, dünyayı anlamak için yalnızca konuşmanın yeterli olmadığıdır. İnsan gözlemlemeli, öğrenmeli, dinlemeli ve gördüklerini dikkatle değerlendirmelidir. Bugün de insanları tanımadan onlar hakkında hüküm vermek, bir yeri görmeden o yer hakkında kesin konuşmak veya bir olayı araştırmadan başkalarına aktarmak yanlış sonuçlara yol açabilir.
Örnek insan, her şeyi bildiğini iddia eden kişi değildir. Bilmediğini öğrenmeye çalışan, farklı görüşleri dinleyen ve karşılaştığı gerçekleri dikkatle değerlendiren kişidir. Evliya Çelebi’nin bıraktığı eser, aynı zamanda kayıt tutmanın ve bilgiyi gelecek nesillere aktarmanın önemini de hatırlatır. Özellikle kamu yönetiminde görev yapanlar açısından bu yaklaşım son derece kıymetlidir. Yapılan işlerin kayıt altına alınması, alınan kararların gerekçelendirilmesi, tecrübelerin paylaşılması ve kurumsal hafızanın korunması, iyi yönetimin temel unsurları arasındadır. Gördüğümüzü doğru kaydetmek, bildiğimizi doğru aktarmak ve bilmediğimiz konuda kesin hüküm vermemek de örnek olmanın bir parçasıdır.

GAZİ MUSTAFA KEMAL ATATÜRK: SORUMLULUK, ÇALIŞMA VE GELECEĞE İNANÇ; Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Millî Mücadele’nin önderi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu olarak tarihimizde önemli bir yere sahiptir.  Onun hayatı, ülkenin en zor dönemlerinde sorumluluk üstlenmenin, kararlılıkla çalışmanın, aklı ve bilimi esas almanın ve geleceğe yönelik bir hedef belirlemenin önemini gösteren tarihî bir örnektir. 
Millî Mücadele yıllarında karşılaşılan güçlükler, yalnızca söz söyleyerek değil; örgütlenerek, plan yaparak, sorumluluk alarak ve milletin iradesine dayanarak aşılmaya çalışılmıştır. Gazi Mustafa Kemal ATATÜRKİÜN eğitim, bilim, hukuk, kültür ve çağdaşlaşma alanlarında ortaya koyduğu hedefler de gelecek nesillere duyulan güvenin ve eğitime verilen önemin göstergelerindendir.

Atatürk’ü anmak, yalnızca belirli günlerde onun adını hatırlamak değildir. Onun tarihî mücadelesini anlamak, ülkemizin gelişmesi için çalışmak, aklı ve bilimi önemsemek, sorumluluklarımızı yerine getirmek ve Cumhuriyet’in kurumlarına sahip çıkmak da bu mirası anlamanın yollarındandır.
Bugün bir öğrenci dersine çalışıyorsa, bir öğretmen öğrencisinin geleceği için emek veriyorsa, bir kamu görevlisi görevini tarafsızlık ve dürüstlük içinde yapıyorsa, bir bilim insanı insanlığın yararına bilgi üretiyorsa, ülkenin geleceğine katkı sunuluyor demektir. Vatan sevgisi yalnızca sözle ifade edilen bir duygu değildir. İşini iyi yapmak, kamu malını korumak, vergisini ve yükümlülüklerini yerine getirmek, toplumsal huzura katkıda bulunmak ve gelecek kuşaklara daha iyi bir ülke bırakmak da vatan sevgisinin günlük hayattaki karşılıklarıdır. Bir ülkenin geleceği, yalnızca büyük insanların hatıralarıyla değil; bugün yaşayan insanların sorumluluklarıyla da şekillenir.

KAMU GÖREVİNDE ÖRNEK OLMAK: EMANETİ HAKKIYLA TAŞIMAK; Bütün bu tarihî ve kültürel örnekler, bizi günümüzün önemli bir meselesine getiriyor: Kamu görevinde örnek olmak. 
Kamu görevi, kişisel çıkarların değil, kamu yararının gözetilmesini gerektirir. Kamu görevlisi, kendisine verilen yetkiyi şahsi bir ayrıcalık olarak değil, millete hizmet için teslim edilmiş bir emanet olarak görmelidir. Vatandaşa adaletli davranmak, görevini zamanında yapmak, kamu kaynaklarını ekonomik ve verimli kullanmak, mevzuata uymak, kişisel yakınlıklara göre işlem yapmamak ve hesap verebilir olmak; kamu hizmetinin temel sorumlulukları arasındadır.
Bunlar yalnızca güzel öğütler değildir. Aynı zamanda hukukun, kamu etiğinin ve iyi yönetimin gerektirdiği ilkelerdir. Bir müdür, çalışanlarından disiplin bekliyorsa kendi görevinde disiplinli olmalıdır. Bir yönetici, personelinden tasarruf istiyorsa kamu kaynaklarını koruma konusunda önce kendisi duyarlı davranmalıdır. Bir amir, çalışanlarının vatandaşlara güler yüzlü davranmasını istiyorsa vatandaşla iletişiminde kendisi de örnek olmalıdır.

Çünkü bir kurumun kültürü, yalnızca duvarlarına yazılan ilkelerle değil, yöneticilerinin ve çalışanlarının günlük davranışlarıyla oluşur. İnsanlar, kurumlara sadece mevzuat kitaplarından bakarak güven duymazlar. Kendilerine nasıl davranıldığını, işlemlerinin nasıl yürütüldüğünü ve haklarının nasıl korunduğunu da dikkate alırlar. Bu nedenle iyi yönetim hem hukuka uygun karar vermeyi hem de insan onurunu gözetmeyi gerektirir. Unutulmamalıdır ki kamu makamları kişilere ait değildir; millet adına ve kamu yararı için kullanılır. Görev süresi sona erer, unvan değişir, makam el değiştirir. Fakat geride bırakılan hizmetin niteliği, insanların hafızasında yaşamaya devam eder.

AİLEDE, EĞİTİMDE VE TOPLUMDA ÖRNEK İNSAN OLMAK; Örnek olmak yalnızca devlet adamlarının, yöneticilerin veya tanınmış kişilerin sorumluluğu değildir. Bir baba, evladına dürüstlüğü kendi davranışlarıyla öğretir. Bir anne, merhameti yaşayarak gösterir. Bir öğretmen, adil davranarak öğrencilerinin güvenini kazanır. Bir esnaf, müşterisine karşı dürüst davranarak ahlaklı ticaretin örneğini sunar. Bir komşu, zor zamanlarda el uzatarak insanlığın değerini hatırlatır.
Çocuklarımıza sürekli kitap okumalarını söyleyip elimizden telefonu bırakmıyorsak, onlardan saygılı olmalarını bekleyip başkalarını küçümsüyorsak, doğruluk konusunda öğütler verip kendi hatalarımızı gizliyorsak sözlerimizin etkisi azalır. Çünkü çocuklar, söylediklerimizden önce yaptıklarımızı gözlemler.
Aynı durum iş hayatında da geçerlidir. Bir kurumda güven oluşturmak isteyen yönetici, çalışanlarına yalnızca talimat vermekle yetinmemeli; kendi davranışlarıyla da güven vermelidir. Toplumun gelişmesi, herkesin birbirine öğüt vermesiyle değil, herkesin kendi sorumluluğunu hakkıyla yerine getirmesiyle mümkündür.
Bir insanın bütün dünyayı değiştirmesi mümkün olmayabilir. Ancak kendi davranışlarını değiştirmesi, ailesine, çalışma arkadaşlarına ve çevresine olumlu örnek olması mümkündür. Bazen bir insanın dürüstlüğü, başka bir insanın kararını değiştirir. Bir yöneticinin adaleti, bir çalışanın mesleğine yeniden güven duymasını sağlar. Bir öğretmenin ilgisi, bir çocuğun hayatına yön verir. Bir büyüğün merhameti, genç bir insanın insanlığa olan inancını güçlendirir. İşte örnek olmanın gerçek gücü burada ortaya çıkar.
Benim için en son söylemek istediği sözüm: NASİHAT ETMEK KOLAY, YAŞAMAK EMEK İSTER; Aziz dostlar, Peygamber Efendimiz ’in güzel ahlakından, Osmanlı tarihinin yönetim tecrübelerinden, Mevlânâ’nın insanı tanımaya yönelik düşüncelerinden, Yunus Emre’nin gönül dilinden, Evliya Çelebi’nin gözlem ve kayıt mirasından, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün sorumluluk ve çalışma anlayışından çıkaracağımız pek çok ders vardır.
Bu büyük şahsiyetlerin yaşadıkları dönemler, şartlar ve mücadeleler birbirinden farklıdır. Onları aynılaştırmadan, her birinin tarihî ve kültürel mirasını kendi bağlamında anlamak gerekir.
Fakat hepsini incelerken kendimize şu soruyu sorabiliriz: Biz, bugün kendi görevimizi, kendi sorumluluğumuzu ve kendi insanlığımızı nasıl yerine getiriyoruz?
Başkalarına dürüstlük öğütlerken dürüst müyüz? 
Adalet isterken adil miyiz? 
İnsanlara saygı beklerken saygı gösteriyor muyuz? 
Vatanımıza, milletimize ve devletimize hizmet ettiğimizi söylerken bize emanet edilen görevleri hakkıyla yerine getiriyor muyuz? 
Bu soruların cevabı, yalnızca sözlerimizde değil, hayatımızın içinde saklıdır.
Öyleyse gelin, başkalarını değiştirmeye çalışmadan önce kendimizden başlayalım.
Kırıcı değil yapıcı, 
Kibirli değil mütevazı,
Ayrıştırıcı değil birleştirici olalım. 
Haklı olduğumuzda bile ölçüyü koruyalım. 
Gücümüz varken adaletten ayrılmayalım.
İmkânımız varken ihtiyaç sahibini unutmayalım.
Dürüstlüğü anlatmayalım yalnızca, dürüst yaşayalım.
Adaleti savunmayalım yalnızca, adil davranalım.
Merhametten bahsetmeyelim yalnızca, merhamet gösterelim.
Vatan sevgisini dile getirmekle yetinmeyelim, ülkemize faydalı işler yapalım.

Çünkü bu dünya, nasihat veren insanlardan mahrum değildir.
Asıl ihtiyaç, söylediği sözü davranışıyla doğrulayan, makamını hizmete dönüştüren, bilgisiyle yol gösteren, ahlakıyla güven veren insanlardır. 
Ve unutmayalım: İnsan, anlattıklarıyla değil; yaşadıklarıyla örnek olur. 
Sözler unutulabilir, unvanlar değişebilir, makamlar geride kalabilir. 
Ama bir insanın adaletli duruşu, dürüstlüğü, merhameti ve güzel ahlakı, kendisinden sonra da yaşamaya devam eder.
Öyle bir hayat yaşayalım ki arkamızdan yalnızca güzel sözlerimiz değil, güzel davranışlarımız da anlatılsın.
Öyle bir iz bırakalım ki insanlar bizi hatırladıklarında, “Çok konuşurdu.” demek yerine, “Söylediğini yaşardı; insanlığıyla, dürüstlüğüyle ve duruşuyla örnek oldu.” diyebilsinler.
İşte o zaman öğüt verenlerden biri olmakla kalmaz, başkalarına yol gösteren örnek insanlardan biri olmayı da başarabiliriz. 
Çünkü toplumları ileriye taşıyan, güzel sözlerin çokluğu değil; o sözleri hayatına taşıyan insanların varlığıdır.
Saygı, sevgi ve selamlarımla…