Azerbaycan’ın son derece önemli, müstesna şahsiyetlerinden birisi olan Neriman Hasanzade’de, geçtiğimiz günlerde uçmağa vardı!...
O benim, Azerbaycan’da tanıdığım, dostu olmaktan onur ve mutluluk duyduğum kişilerden idi... Şairdi, yazardı ama; çok yönlü kişiliğiyle de son derece mütevazi ve de renkli bir yapıya sahipti. 1931 yılında dünyaya gelmiş olduğuna göre, uçmağa gittiğinde 95 yaşında idi…Bakü’de bulunduğum her zaman bana yakın ilgi ve candan bir dostluk göstermişti. Kimi zaman alıp, bir bağa götürmüş; kimi zaman hava alanından uğurlamak lütfunda bulunmuştu. Edebiyat ve İncesanat Gazetesi’nin Genel Yayın Yönetmenliğini yaparken de benimle uzun bir röportaj yaparak, gazetenin iki tam sayfasında yayımlamıştı.
Biricik oğlu Nazım Hikmet ile kızı da bilim yolunda ilerlemişlerdi…Nazım’ı yıllar önce Eskişehir’de düzenlediğimiz bir sempozyuma davet etmiştim. Orada gerek sunduğu bildiri; gerekse olgun davranışlarıyla, genç yaşına rağmen, katılanların takdirlerini toplamıştı.
Şairliği her zaman ön planda olan Neriman bey için, yıllar önce, ünlü yazarlar-şairler şunları yazmışlardı:
Mirza İbrahimov: “…heyirhahlığa inam onun canına ele hopmuşdur ki, bir ferd, bir insan olarak o bezen tezadlarını unudur, hamı ile çok yumşak ve mülayim reftar edir…Hoşbehtlikden poeziyasında o ahıracan prinsipaldir. Yahşını ucaldan, garanlığın menfi içini açıb gösteren şairdir…”
Bahtiyar Vahapzade: “Neriman Hesenzade’nin şiirlerinden men hemişe hezz almışam. Onun şiirlerinde hemişe ürek döyünür. Çünkü ohucusu ile o ürek dilinde danışır. Ürek dili nedir: Semimiyet! …Onun şiirleri hemişe meni isidib, hemişe düşündürüb, göre bilmediklerimi mene gösterib…”
Halil Rıza Ulutürk: “Kimin Sualı var? Poemasını yalnız Neriman yaradıcılığının deyil, ümumen Azerbaycan çağdaş poeziya medeniyetinin en parlak incilerinden biri adlandırmak olar. Nerimanın uğurları onu halk şairliyine doğru aparan yoldadır…”
Memmed Araz: “Neriman Hesenzade tepeden tırnağa söz adamıdır; nesrinde de, dramaturgiyasında da, adi çıhış ve mekalelerinde de şairdi; sözün sesine gulak veren, bu sesi serişteli şekilde müeyyen ünvanlara yola salan ve eks-seda kimi karşılanan, sözden esgeri borcunu nece yerine yetirdiyi barede hesabat isteyendir…
Refik Zeka Handan: “Neriman Hesenzade her şeyden önce samimiliğiyle okurların sevgisini kazanmıştır… Onun şiir dili doğmadır… Aşık şiirinin çeşitli şekilleri onun şiirine ışık tutar…Milli Azerbaycan şiirinin köklerine bağlı olmakla beraber bütün dünyada gördüğümüz çağdaş şiir, yenilikçi şiir peşinde gitmektedir…Neriman milli şairdir. Onun eserlerinde millilik ön plandadır..
Neriman Hesenzade 1949-1953 Yılları arasında Gence Devlet Pedagoji Enstitüsü’nün Filolojiya Fakültesinde yüksek tahsil yapmış; ama bununla da yetinmeyerek, Moskova’daki Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü’nde de öğrenim görmüştür. 1962-1965 Yılları arasında Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin, Azerbaycan Edebiyatı tarihi kürsüsünde asistan olarak çalışmış; 1965’de de “Azerbaycan-Ukrayna Edebi Alakaları” konulu teziyle doktora yapmıştır.
Gerek şiirlerinde, gerek nesirlerinde ve tiyatro eserlerinde ana tema tarih; özellikle de Azerbaycan tarihidir. Şiirin bütün türlerini denemiş olmasına rağmen, ona halk şairi ya da ozan tanımlaması yapanlar da vardır. Zira, gelenekselliğe bağlı olup; aşık tarzı şiiri benimsemiş ve aşıklar gibi, destanlar yazıp, yayımlamıştır. Öyleyse o, aynı zamanda bir destan şairidir.
Azerbaycan radyo-televizyonunda ve Gençlik Neşriyatında yazar; Azerbaycan Dergisinde yönetmen; Edebiyat ve İncesenet Gazetesinde Genel Yayın Yönetmeni (12 yıl); Yazarlar Birliği Parti Teşkilatı Sekreteri; Edebiyat Vakfının Müdürü olarak çalışmıştır. Ayrıca siyasi görevlerde de bulunmuş; 1991-1995 Yıllarında milletvekili olarak parlamentoya girmiş; 10 yıl süreyle Basın ve Enformasyon Bakanının birinci Yardımcılığını yapmıştır.
Eserleri birçok dile çevrilen; şiirleri ünlü bestekarlar tarafından bestelenen Neriman Hesenzade çok sayıda ödüller almış; Cumhurbaşkanı özel emeklisi olmuştur. Ama o kendisini asla emekli olarak görmeyip; doçent olarak, akademide dersler vermiştir.
Öncelikle büyük bir insan, gerçek bir şair-yazar, gazeteci-editör, Parlamentoda Milletin Vekili, candan ve samimi bir dost-kardeş, Güzel insan, Neriman Beye, Allah’tan Rahmet, öncelikle aile bireylerine, tüm Azerbaycanlı gardaşlarıma ve hatta tüm Türk Dünyası’na baş sağlığı diliyorum.
Azerbaycan şiirinin en görkemli şairlerinden olan Neriman Hasanzade 1931 yılında Kazak vilayetinin Ağstafa kentinde doğdu. Demiryolu işçisi olan babasını, bir yaşında, 23 yaşında iken de anasını kaybetti. İlk ve orta öğrenimini doğduğu kentte tamamladıktan sonra girdiği Gence Devlet Pedagoji Üniversitesi’nin Filoloji Fakültesinden 1953 yılında mezun oldu ve hemen askere alındı 1954-56 yıllarını, Sovyet Ordusu saflarında tamamladı. 1961 yılında Moskova’da Maksik Gorki Edebiyat Enstitüsü’nü de bitirerek, ikinci yüksek tahsil diplomasını aldı. 1962-65 yıllarında Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin “Azerbaycan Edebiyatı bölümünde asistan olarak göreve başladı. O arada Azerbaycan-Ukrayna Edebi İlişkileri konulu teziyle, doktor ünvanını aldı. Yine o yıllarda Azerbaycan Televizyon ve Radyo yayınlarında kurulunca “Çocuklar ve Gençler Edebiyatı yayınında ve Azerbaycan adıl Dergide önce yazar, sonra şube müdürü ve gazetenin baş yazarı oldu. Bilahare SSCB Yazarlar Birliği Edebiyat Vakfı’nın Azerbaycan Şubesi Müdürü görevine atandı. 20001 yılında Basın ve Enformasyon Bakanı 1.Yardımcısı oldu. Hemen sonra da Azerbaycan Bakanlar Kurulunun 221 sayılı kararı ile Basın ve Enformasyon Bakanı oldu.
Yükselişi hızla devam eden Dr.Neriman Hasanzade 1954’de Azerbaycan Yazarlar Birliği üyesi oldu Yönetim Kurulunda görev aldı...1991-95 yıllarında Milletvekili seçilerek, Parlamentoya girdi…Sonraki yıllarda Milli Aviasiya Akademisinde, Doçent ünvanını da alarak "Humanitar fənlər kafedrası”nın Müdürü ve bilimsel Şura üyesi oldu. 2004 yılında Azərbaycan yazarlar Birliği XI. Kurultayında Edəbiyat Fondu Yönetim Kurulu Başkanlık görevine atandı.
2002 yılında Uluslararası Bilimler Akademisi Azərbaycan Bölümünün muhabir üyesi olan Neriman Beye 2004 yılında Akademik (bir anlamda Ordinaryüs Profesör) ünvanı verilmiştir. Ayrıca Emektar İncəsənət (Güzel Sanatlar) hadimi sıfatıyla "Şərəf nişanı” madalyası, Azərbaycan və Belarus Cumhuriyetleri Cumhurbaşkanlarının Onursal Fermanları ilə təltif edilmiştir. O aşamada Azərbaycan Cumhuriyeti’nin "Şöhrət” madalyası ile de təltif edilmiş və “Fərdi prezident təqaüdünə (emekliliğine) layık görülmüştür.
1953 yılından başlayarak eserleri dağılan SSCB’nin tüm dillerinde ve İngiliz, Fransız, Alman, Fars, İtalyan, Çex, Hint, Arap, Hırvat dillerine tercüme edilip yayımlanmıştır.
Neriman Hasanzade çeşitli ülkelerde ve elbette Türkiye’de düzenlenen uluslararası nitelikli toplantılara da katılarak bildiren sunmuş, şiirlerini seslendirmiştir. 1992 yılında TBMM’nde de, konuşma yapmış, o arada Azerbaycan Cumhurbaşkanı tarafından kendisine Halk Şairi ünvanı verilmiştir. Ayrıca Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Azerbaycan Kültürüne katkılarından dolayı İstiklal Madalyası ile taltif etmiştir.
Hemen her konuda, özellikle edebiyat, sanat, kültür konularındaki yazıları çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan Neriman Hasanzade’nin kitap bütünlüğündeki eserlerinden bazıları şunlardır:
Şiir ve Poema Kitapları
1. Dostlar Gözleyir Meni (1956)
2. Gız Üreyi (1957)
3. Sizden Ayrılmadım (1961)
4. Könlüm Şiir İsteyir (1964)
5. Unudulmaz Günler (1965)
6, Yadına Düşeceyem (1966)
7. Neriman (1968-1978)
8. Niye Demediniz (1970)
9. Zümrüd Kuşu (1973)
10. Nabat Halanın Çöreyi (1974)
11. Menim Gecem Gündüzüm (1978)
12. Sen Bağışladın (1979)
13. Biraz Möhlet İsteyirem Ömürden (1981)
14. Fikir Eleme (1982)
Tarihi Dram ve Manzum Oyunları
15. Atabeyler (1984)
16. Pompeyin Qafqaza yürüşü (1997)
17. Midiya sarayı
Külliyat ve Toplu Eserler
18. Seçilmiş Eserleri (Çok ciltli toplu basım - Azerbaycan Milli Kütüphanesi arşivi)
19. Seyyid Nigari Türbesi (2015/2018)
Dizelerinden Örnekler
AZERBBAYCAN
Hər millətin, hər torpağın öz adı var, öz ünvanı,
Yağılara baş əyməyib Azərbaycan qəhrəmanı.
Vahid Vətən himnimizdi Şəhidlərin axan qanı,
Nəsillərə yadigardı, zaman yazdı bu dastanı.
Millətlərə hürriyyətdi, istiqlaldı şüarımız,
Azadlığı, səadəti qorumaqdı qərarımız.
Respublikam – ana torpaq, qədim Odalar diyarımız!
Yaşadıqca – vətənimiz, ölsək – şəhid məzarımız.
Üç rəngdədi bayrağımız, qalxan bayraq enən deyil,
Mərd oğullar dar ayaqda öz andından dönən deyil.
O vətən ki, tapdalanır ayaq altda, vətən deyil,
O torpaqda bağ becərsən, ot göyərib bitən deyil.
Ana Kürün, Xan Arazın böyümüşük laylasına,
Sərvətimiz ayna tutub göy Xəzərin aynasına.
Dünya baxsın – tarix olmuş Azərbaycan dünyasına,
Mübarizə zinət verir ömrün-günün mənasına.
Azerbaycalıi gardaşım Neriman Bey ile bir Bakü hatırası
