“Folklor”, günümüz dünyasında çok kullanılan sözcüklerden biridir. Yabancı kökenli olan bu sözcük, ne yazık ki ülkemizde geniş çevrelerde yanlış kullanılmaktadır. Yani “folklor”u sadece halk oyunları olarak aygılayanların sayıları pek çoktur!...
Folklor sözcüğü ingilizcedir. Folk “halk”, Lore “bilim” demektir. O halde folklor demek, halkbilim demektir. Bu sözcük ilk kez, İngiliz William J.Thoms tarafından, 1846’da kullanılmıştır.
Kuşkusuz folklorun tanımı, çeşitli kişiler tarafından, çeşitli biçimlerde yapılmıştır. Bize göre en kısa ve özlü biçimde, Nail Tan’ın yaptığı şu tanımlama en doğru olanıdır.
“Folklor, halkın geleneğe bağlı maddi ve manevi kültürünü kendine özgü metodlarla derleyen, araştıran, sınıflandıran, çözümleyen ve halk kültürü üzerinde değerlendirmeler yapan bir bilimdir.”
Türkiye’deki İlk Çalışmalar
10 Temmuz 1913 tarihinde Ziya Gökalp, “Halka Doğru” adlı dergide, “Halk Medeniyeti” başlıklı bir yazı yayımladı. Tümüyle folklor konusunu içeren o yazıda Gökalp, “halkiyat” sözcüğünü kullandı ve uzun süre bu sözcük kullanıldı.
06 Şubat 1914’de Ord.Prof.Dr.M.Fuad Köprülü “İkdam” gazetesinde”Yeni bir ilim: Halkiyat-Folklore” başlıklı yazı yayımlarken, folklorun “halkiyat” olduğunu da vurguluyordu.
Ülkemizde folklor konusu üzerinde ilk çalışmaları yapan Ziya Gökalp, Mehmed Fuad Köprülü, Rıza Tevfik Bölükbaşı konunun öncüleri sayılır. Sonra bu değerli kişileri Ali Rıza Yalman-Yalçın, Sadettin Nüzhet Ergün, Şükrü Elçin, Cahit Öztelli, Hikmet Dizdaroğlu, Eflatun Cem Güney, Ahmet Kutsi Tecer, Mahmut Ragıp Gazimihal, Vahit Lütfi Salcı, Muzaffer Sarısözen, Sadi Yaver Ataman, Vehbi Cem Aşkun, İhsan Hınçer, İbrahim Arslanoğlu, Mehmet Önder, M.Adil Özder, Müjgân Cunbur, vb. izlemişlerdir.
Folklor ile ilgili çalışmalar hızlanınca bazı kurumlar oluşmaya başlamış ve sahaya yeni elemanlar inmiştir…01 Kasım 1927’de Ankara’da kurulan Anadolu Halk Bilgisi Derneği’nden sonra, 1955’de Ord.Prof.Dr.M.Fuad KÖPRÜLÜ, Doç.(Prof.) Dr. Orhan (AYDIN) ACIPAYAMLI, Dr.Hâmit Zübeyr KOŞAY, Prof.Abdülkadir İNAN, Ahmet Adnan SAYGUN, Mehmet Şâkir ÜLKÜTAŞIR, Prof. Suut Kemal YETKİN ve Halil Bedii YÖNETKEN tarafından, “Türk Halk Sanatlarını ve Ananelerini Tetkik Cemiyeti” kurulmuştur. Daha sonraki yıllarda da çeşitli dernekler kurulup, konuyla ilgilenenlerin sayıları artmıştır.
1966 yılında Kültür Bakanlığı bünyesinde “Milli Folklor Enstitüsü” kurulmuş, giderek çeşitli üniversitelerde halkbilim kürsüleri açılmıştır.
Folklorun Kapsamı
Folklor sözcüğü kapsamına, halkın yaşantısı ile ilgili bütün konular girmektedir. Bu itibarla folklor, başlıbaşına bir bilim dalıdır. Ancak, başka bilim dallarıyla da uzaktan yakından ilişkilidir. Bize göre ana hatlarıyla direkt olarak folklor kapsamına giren konular şunlardır:
Halk Edebiyatı: Âşık edebiyatı, tekke edebiyatı, destanlar, efsaneler, evliya menkıbeleri, halk hikayeleri, masallar, fıkralar, maniler, tekerlemeler, atasözleri, deyimler, ölçülü sözler, bilmeceler, dualar, beddualar.
Doğum, ölüm, evlenme, sünnet, askerlik ve hacca uğurlama gelenekleri.
Bayramlar, hıdrellez, nevruz vb.
İnançlar, yağmur duası, kurban, adak.
Halk Tiyatrosu: Gölge oyunları, orta oyunu, meddahlık, kukla, köy seyirlik oyunları.
Halk mimarisi.
Halk mutfağı: Yemekler ve mutfak gelenekleri.
Halk müziği.
Halk oyunları.
Birçok insanımızın zannettikleri gibi, halk oyunu, folklor demek değildir. Halk oyunu, folklor ummanı içerisinde sadece bir damladır, o kadar. O halde bu kavramı yerli yerinde kullanmak gerekir.
Ve Bir Kurum: Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu
1955 yılında Ord.Prof.Dr.Mehmed.Fuad Köprülü Başkanlığında kurulmuş olan “Türk Halk Sanatlarını ve Ananelerini Tetkik Cemiyeti”, nin 31 Mart 1959 Tarihinde toplanan Genel Kurulu, Kurumun adını “Turk Etnografya ve Folklor Cemiyeti” seklinde değistirmis; 1962 Nisan ayında toplanan Genel Kurul ise, “Cemiyet” sözcüğü yerine “Dernek” sözcüğünü benimsemis; böylece
“Turk Etnografya ve Folklor Derneği” adına dönüşülmüştür. Ama bununla da yetinilmemis, 1963 yılının Eylül ayında toplanan Genel Kurul kararıyla,“Türk Folklor Etnografya ve Turizm Derneği” adı alınmıstır. 28 Mayıs 1972 Tarihine kadar faaliyetlerini bu ad altında sürdüren Kurum, o tarihte toplanan Genel Kurulun kararıyla, “Folklor Arastırmaları Kurumu” adını kabul etmiş ve 2005 yılının sonuna kadar bu ve kısaltılmış adıyla F.A.K. olarak anılmıs ve ünlenmistir. O arada, Kültür Bakanlığı bünyesindeki folklor birimi de bu sözcüğü bir kenara iterek; “Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme” Genel Müdürlüğü adını kullanmaya baslamıstır. Giderek, folklor sözcüğünün anlamı, halk kültürüyle eşdeğerde tutulmustur.
Gerek Kültür (ve Turizm) Bakanlığı bünyesindeki folklor birimi, başka birimlerin yönetim alanına devredilirken, artık HAKAK kısa adıyla anılmaya başlanır Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu… Çok yönlü faaliyetleriyle, Türkiye, Türk Dünyası ve hatta, uluslararası boyutta tanınmış ve takdir edilmiştir.
YURT İÇİNDEKİ ETKİNLİKLER
Örneğin Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu Türkiye’de ana başlıklar halinde şu etkinliklerde bulunmuştur.
*11-12 Kasım 1981 tarihinde Ankara’da AHİLİK DEVLET VE ATATÜRKÇÜLÜK SEMPOZYUMU
*20-25 Kasım 1991 tarihinde Adana’da I.ULUSLARARASI KARACAOĞLAN VE ÇUKUROVA HALK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*7-9 Mayıs 1983 tarihinde Eskişehir’de I.ULUSLARARASI TÜRK HALK EDEBİYATI SEMİNERİ
*7-9 Mayıs 1985 tarihinde Eskişehir’de II.ULUSLARARASI TÜRK HALK EDEBİYATI SEMİNERİ
*7-9 Mayıs 1987 tarihinde Eskişehir’de III.ULUSLARARASI TÜRK HALK EDEBİYATI SEMİNERİ
*7-9 Mayıs 1989 tarihinde Eskişehir’de IV.ULUSLARARASI TÜRK HALK EDEBİYATI SEMİNERİ VE YUNUS EMRE SEMİNERİ
*14-16 Şubat 1991 tarihinde Eskişehir’de V.ULUSLARARASI TÜRK HALK EDEBİYATI SEMİNERİ VE SEVGİ YILI KONGRESİ
*13-15 Mayıs 1991 tarihinde Eskişehir’de ULUSLAR ARASI YUNUS EMRE SEVGİ SEMPOZYUMU
*09-11 Haziran 1995 tarihinde Kırıkkale’de VII.ULUSLARARASI TÜRK HALK EDEBİYATI SEMİNERİ VE I.ULUSLARARASI TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR KURULTAYI
*31 Mart 1998 tarihinde Ankara’da ULUSLARARASI YUNUS EMRE VE EMİNESCU SEVGİ VE BARIŞ SEMPOZYUMU
*02-04 Mayıs 1986 tarihinde BOLU İLİ HALK EDEBİYATI SEMPOZYUMU
*23 Mayıs 1996 tarihinde Silifke’de TÜRKMEN KÜLTÜRÜ PANELİ
*17 Aralık 1993 tarihinde İznik’te HOCA AHMET YESEVİ SEMPOZYUMU
*16-17 Nisan 1994 tarihinde İznik’te I. ULUSLAR ARASI TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR VE TURİZM SEMPOZYUMU
*15-17 Nisan 1995 tarihinde İznik’te II. ULUSLAR ARASI TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR VE TURİZM SEMPOZYUMU
*07-10 Nisan 2008’de Fethiye’de I.ULUSLARARASI TÜRK KÜLTÜRÜ KURULTAYI
*03-06 Aralık 2009’da Fethiye’de II.ULUSLARARASI TÜRK KÜLTÜRÜ KURULTAYI
*21-23 Mart 2011’de Fethiye’de III.ULUSLARARASI TÜRK KÜLTÜRÜ KURULTAYI
*21-23 Mart 2013’de Fethiye’de IV.ULUSLARARASI TÜRK KÜLTÜRÜ KURULTAYI
*06-07 Kasım 2012 tarihinde Ankara-Kahramankazan, I.ULUSLARARASI KAZAN VE ÇEVRESİ HALK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*02-05 Ekim 2012 tarihinde Kahramankazan, II.ULUSLARARASI KAZAN VE ÇEVRESİ HALK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
YURT DIŞINDAKİ ETKİNLİKLER
Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu, Türkiye içinde yaptığı çok yönlü etkinlikler ile birlikte, Türkiye dışında da şu önemli uluslararası etkinlikleri gerçekleştirmiştir:
*07-10 Mayıs 1993 tarihinde KKTC-Lefkoşa’da ULUSLARARASI AHMET YESEVİ VE VI.TÜRK HALK EDEBİYATI SEMİNERİ
*13-15 Kasım 1998 tarihinde Bulgaristan-Şumnu’da I.ULUSLARARASI BULGARİSTAN TÜRK HALK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*11-13 Ekim 2001 tarihinde Edirne’de II. ULUSLAR ARASI BULGARİSTAN TÜRK HALK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*04-10 Haziran 2006 tarihinde, Bulgaristan-Rusçuk’da III. ULUSLARARASI
BULGARİSTAN TÜRK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU KÜLTÜR VE SANAT ETKİNLİKLERİ
*26-29 Ekim 2002 tarihinde Bulgaristan-Şumnu’da DOĞU – BATI BAĞLAMINDA ULUSLAR ARASI TÜRK DİLİ VE KÜLTÜRÜ KONFERANSI
*26-28 Ağustos 1994 tarihinde Moldova-Komrat’ta, I. ULUSLAR ARASI GAGAUZ KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*14-16 Ekim 1996 tarihinde Edirne’de II. ULUSLARARASI GAGAUZ KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*06-07 Kasım 1998 tarihinde Moldova-Komrat’ta III. ULUSLAR ARASI GAGAUZ KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*17-18 Kasım 1999 tarihinde KKTC-Gazimağusa’da, IV.ULUSLARARASI GAGAUZ KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*16-17 Ekim 2000 tarihinde Tekirdağ’da V. ULUSLARARASI GAGAUZ KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*26-30 Eylül 2002 tarihinde Moldova - Kişinev’de VI. ULUSLARARASI GAGAUZ KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*25-30 Haziran 2009 tarihinde Ukrayna-Kiev’de VII. ULUSLARARARASI TÜRKİYE-UKRAYNA İLİŞKİLERİ VE GAGAUZ KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU
*05-10 Eylül 2005 tarihinde Romanya – Köstence’de I.ULUSLARARASI ROMANYA’DA TÜRK KÜLTÜRÜNÜN İZLERİ SEMPOZYUMU
*03-08 Eylül 2007 tarihinde Romanya-Köstence’de Mevlâna Yılı Münasebetiyle Sarı Saltuk Baba’dan Misgin Baba’ya II. ULUSLAR ARASI ROMANYA’DA TÜRK KÜLTÜRÜNÜN İZLERİ SEMPOZYUMU Ve Kültür - Sanat Etkinlikleri
*03-07 Eylül 2008 tarihinde Romanya-Köstence’de ULUSLAR ARASI AHMET YESEVİ’DEN GÜNÜMÜZE İNSANLIĞA YÖN VEREN TÜRK BÜYÜKLERİ SEMPOZYUMU
*05-09 Eylül 2011 tarihinde Romanya - Köstence’de I.ULUSLARARASI AHMET YESEVİ’DEN GÜNÜMÜZE İNSANLIĞA YÖN VEREN TÜRK BÜYÜKLERİ SEMPOZYUMU VE KARMA TÜRK SANATLARI SERGİSİ
*10-14 Haziran 2015 tarihinde Romanya-Bükreş’te III. ULUSLAR ARASI ROMANYA’DA TÜRK KÜLTÜRÜNÜN İZLERİ SEMPOZYUMU Ve Karma Türk Sanatları Sergisi
*27-30 Eylül 1996 tarihinde Romanya – Galats’da ULUSLARARASI NASREDDİN HOCA SEMPOZYUMU
*01-03 Temmuz 2003’tarihinde Kırım-Akmescit’te I. ULUSLARARASI HALK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU VE I.ULUSLARARASI KIRIM ŞAİRLER ŞÖLENİ
*17-18 Ağustos 2006 tarihinde Kırım -Eski Kırım kentinde, II. ULUSLARARASI HALK KÜLTÜRÜ SEMPOZYUMU ve KIRIM ŞİİR ŞÖLENİ
*02-07 Kasım 2009 tarihinde Mısır-Kahire’de ULUSLARARASI TÜRKİYE-MISIR İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU VE I.ULUSLARARASI HALK KÜLTÜRÜ DEĞERLERİ SERGİSİ
*16-21 Haziran 2010 tarihinde Polonya-Varşova’da TÜRKİYE-POLONYA İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU VE KÜLTÜR-SANAT ETKİNLİKLERİ
*05-10 Temmuz 2010 tarihinde Ukrayna Kiev’de II.ULUSLARARASI TÜRKİYE-UKRAYNA İLİŞKİLERİ VE TÜRK SANATI SEMPOZYUMU VE TÜRK SANATI SERGİSİ
*18-22 Eylül 2012 tarihinde Ukrayna-Kiev’de III.ULUSLARARASI UKRAYNA’DA TÜRKÇE KONUŞAN HALKLAR SEMPOZYUMU VE KARMA TÜRK SANATLARI SERGİSİ
*08-12 Ağustos 2018 tarihinde Ukrayna Kiev’de IV. ULUSLARARASI TÜRKÇE KONUŞAN HALKLAR SEMPOZYUMU VE KARMA TÜRK SANATLARI SERGİSİ
*24-28 Ekim 2011 tarihinde Avusturya-Salzburg’da TÜRKİYE-AVUSTURYA İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU
*03-07 Haziran 2012 tarihinde Belçika-Brüksel’de TÜRKİYE-BELÇİKA İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU VE TÜRK SANATLARI SERGİSİ
*20-24 Haziran 2013 tarihinde Macaristan-Budapeşte, TÜRK – MACAR İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU VE KARMA TÜRK SANATLARI SERGİSİ
*23-27 Haziran 2014 Hollanda-Amsterdam, TÜRKİYE-HOLLANDA İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU VE KARMA TÜRK SANATLARI SERGİSİ
*10-14 Temmuz 2016 tarihinde Çek Cumhuriyeti-Prag, ULUSLARARASI TÜRKİYE-ÇEK CUMHURİYETİ İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU VE KARMA TÜRK SANATLARI SERGİSİ
*06-10 Mayıs tarihlerinde, aralıksız 40 yıl Makedonya-Valandova Hıdrellez Bahar Şenlikleri Festivali…Çok yönlü etkinlikler ve bilimsel toplantılar…
*127 bilimsel konferans…
*Türk Sanatı ve Geleneksel Türk El Sanatları gibi eserlerin yer aldığı sergilerin açılması…
*Şiir-Şair şölenlerinin düzenlenmesi…
*Âşık şölenleri ve yarışmalar…
Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu,, Türkiye içinde ve dışında düzenlemiş olduğu bütün toplantılarda sunulan bildirileri kitap bütünlüğünde de yayımlayarak, Türk Kütüphanesine kazandırmıştır.
Bu Kurum 1981 yılından başlayarak, her yıl, Türkiye içinde ve dışındaki halkbilimsel gelişmeleri dikkatle izlemiş ve çalışmalarda iz bırakan kişi ve kuruluşlar, her yıl düzenlenen toplantılarla, “Türk Halk Kültürüne Hizmet Ödülü” ile taltif edilmişlerdir.
Kurumun üc yöneticisi:Nasrattınoğlu,H.İvgin,Aydın Kuran
