Rusya Federasyonu’nun Orta Volga bölgesindeki Özerk Çuvaşistan Cumhuriyeti'nde yaşayan ve, Çuvaşça konuşan yaklaşık 2 milyon nüfuslu Ortodoks Hristiyan dinine mensup olan Türk halklarından biridir. Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Ukrayna, Belarus, Letonya, Estonya, Moldova, Gürcüstan gibi ülkelerde de Çuvaşlar yaşamaktadır.
Ne yazık ki, "Çuvaş" etnoniminin kökeni ve anlamı üzerine kabul edilmiş evrensel bir karar yoktur. Bir değerlendirmeye göre "Çuvaş", Suvar sözcüğünün Şaz Türkçesinden Lir Türkçesine dönüşmüş şeklidir!?
Bir diğer teori ise Türk dillerinde ortak kullanımı olan "yavaş" sözcüğünden geldiği yönündedir. Gerard Clauson'a göre ise etnonim, bir dizi ses değişikliği ile Tabgaç sözcüğünden evrilmiş olabilir!?...
Çuvaşların, tarih içerisinde Orta Asya'dan Doğu Avrupa'ya göç eden Hunlar, Hazarlar, Peçenekler, Bulgarlar gibi Türk toplulukları arasında yer aldıkları bilinmektedir.
Bugün Ön Bulgarlar'ın konuştuğu Ogur Türkçesini (Batı Türkçesi ya da -Batı Hunca-) konuşan tek halk olan Çuvaşların kökeninin Ön Bulgarlar dağıldıktan sonra bugünkü İdil bölgesine yerleşen İdil Bulgarları'ndan geldiği düşünülmektedir. 2-4. yüzyıllardan başlayarak bölgeye yerleşen çok sayıda Türk topluluğu ile birlikte bazı yerli Fin-Ugor halklarının da Türkleşip Çuvaşların etnik kökeninde yer aldıkları sanılmaktadır.
1237 yılında İdil Bulgar devleti Moğol-Türk ordusu tarafından yıkılmıştır. Daha sonra aynı bölgede kurulan Altın Ordu devletinin sınırları bugünkü Çuvaşistan topraklarını kaplıyordu. 14. yüzyılda Altın Ordu devleti parçalanmaya başlamış, 15. yüzyıl sıralarında ise Kazan Hanlığı bugünkü Çuvaşistan topraklarını içine alıyordu. Daha sonra Kazan Hanlığı Rus çarı Korkunç İvan tarafından 1552'de yıkılmıştır. Çuvaş adına da ilk defa 15. yüzyılın ilk çeyreğinde, Rus kaynaklarında rastlanmaktadır.
Bu tarihten sonra ellerindeki bütün topraklarını yitiren ve Ruslara haraç ödemek zorunda kalan yoksul Çuvaş köylüleri, daha önce uğraşmakta oldukları çiftçiliklerini bırakıp işçilik ve taşımacılık yapmaya başlamışlardır. İş arayan Çuvaşların bir bölümü de Türkiye'ye göç etmiştir. 1650 yılında Moskova ve Çuvaşistan birleşmiş, Çuvaşistan toprakları 17. yüzyılda Simbirsk ve Kazan eyaletleri arasında paylaşılmıştır.
9. yüzyılla birlikte ve daha sonra Altın Ordu devleti sıralarında çoğu müslüman olan Çuvaşlar, Rus egemenliği altına girdikten sonra hızla Hristiyanlaşmışlardır. Tatarların tersine Çuvaşların çoğu vaftiz olmuştur. Ruslar bu bölgede misyonerlik amacı ile İncil'i Çuvaşça'ya çevirmeye çalışmış, misyonerlere Çuvaşça gramer eğitimi vermek amacıyla 1769'da ilk Çuvaşça gramer hazırlanmıştır. Kazan Üniversitesi "Doğu dilleri fakültesi" dil alanındaki çalışmalara öncülük yapmış, 1836'da V. P. Vishnevskiy'in gramer ve sözlüğü yayımlanmıştır.
20. yüzyılın başlarında bugünkü Çuvaşistan bölgesinde hükûmet karşıtı gelişmelerin yaşanması ile birlikte 1917 yılının Mart ayında Şupaşkar'da bir Sovyet gücü oluşturulup 1918 yılının Mayıs ayında bütün Çuvaşistana yayıldı.
Karşıt görüşler sivil savaş boyunca bu bölgede sürekli çatışma halindeydi ve sonunda Bolşevikler kontrolü ele geçirdiler. Bunun sonucunda 24 Haziran 1920 tarihinde Sovyetler Birliği içerisinde Çuvaş Özerk Bölgesi oluşturuldu. 1925'te de adı Çuvaş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne dönüştürüldü. 1990'dan sonra Sovyetler Birliğinin dağılmasını müteakip, Rusya içerisinde Çuvaşistan -Çuvaş Cumhuriyeti adını aldı.
Rusya Federasyonu içinde yer alan özerk cumhuriyettir. Cumhuriyetin adını aldığı Çuvaşlar, Rusya’daki Türk halklarından biridir. Çuvaşistan, Rusya'nın orta kesiminde yer alır ve Haziran 1920'de kurulmuştur. Yüzölçümü 18.300 km²'dir. Nüfusu yaklaşık 1.350.000'dir. Başkenti Çeboksarı'dır.
Çuvaşların, 10.-16. yüzyıllarda eski Türk boylarının (İdil Bulgar'nın) karışmasından meydana geldikleri saptanmıştır. Ayrıca Çuvaşların Suvar ya da Suvaz adlı Türk adından geldiği de öne sürülmektedir. Çuvaşların %15'i Başkurt ve Tatar bölgesindedir.
Çuvaşların yaşadığı bölge 16. yüzyılda Rusların eline geçmiş, bölgede 1920'de özerk yönetim birimi oluşmuş, Nisan 1925'te de özerk Cumhuriyet haline gelmiştir. SSCB'nin dağılmasından sonra da (1991) Çuvaşistan Özerk Cumhuriyeti adını almıştır.
Çuvaşlar Orta Volga bölgesinde, kapalı bir toplum olarak yaşarlar. Cumhuriyetin yüzölçümü 18.300 km² dir. Ülkenin üçte biri ormanlarla kaplıdır. Çuvaşistan'nın ülke nüfusu 1.500.000'dir. Nüfusun %60'ı şehirlerde yaşamaktadır.
Bu nüfusa, Rusya'ya bağlı diğer federasyon ülkelerinde yaşayan Çuvaşlar da eklenirse, tüm Rusya Federasyonlarındaki Çuvaş halkının nüfusu 2.500.000 civarındadır.
Çuvaş Cumhuriyeti, Volga Nehri'nin batısında, Volga Yaylası'nda yer almaktadır. Kuzeyde Mari El Cumhuriyeti, batıda Nizhny Novgorod vilayeti, güneybatıda Mordovya Cumhuriyeti, güneyde Ulyanovsk Vilayeti ve Doğu ve güneydoğuda Tataristan Cumhuriyeti ile sınırlanmıştır. Cumhuriyette iki binden fazla nehir Volga'ya doğru akar.
Doğal kaynaklar arasında Petrol ve doğal gaz yatakları vardır. Ormanlar, çoğunlukla Sura Nehri boyunca güneyde, arazinin yaklaşık %30'unu kaplar.
Çuvaş Cumhuriyeti, Orta Volga bölgesindeki en kalabalık ve en verimli ülkedir. Verimli toprakları üzerinde yaprak döken ormanlıklar vardır. Tarımda, buğday ve şeker pancarı, domuz ve sığırlar, tüm bölge için tipik olan çavdar, yulaf, arpa ve süt sığırlarından daha önemli hale gelmiştir. Çuvaş ekonomisi sanayi ve tarıma dayalıdır. Çuvaşistan'da yaklaşık 300 sanayi kuruluşu bulunmaktadır.
Cumhuriyet, Rusya'nın şerbetçi otu yetiştirme merkezidir ve uzun süredir bira demleme tarihi ile ülke çapında ünlüdür. Aynı zamanda, özellikle güç iletimi ve kontrol sistemleri alanında elektrik mühendisliği için önemli bir merkezdir. Diğer önde gelen endüstriler metal işleme, elektrik üretimi ve kimyasal üretimdir. Shumerlin'de büyük ahşap işleme tesisleri de bulunmaktadır.
Çuvaşistan’da eğitim düzeyi, diğer cumhuriyetlere nazaran daha yüksektir. Okula başlayan çocukların, din dersleri almaları zorunludur. Halk büyük ölçüde Hristiyan Ortodokstur ama çeşitli dunlara mensup olanlar da vardır. Örneğin halkın % 3,5 kadarı Müslümandır. Ateistler de bulunmaktadır.
24 ana okulunda,702 orta okulda ve 3 üniversitede öğrenim yapmakta olan Çuvaş gençlerinin öğrenim dilleri Çuvaşça’dır. Ayrıca Çuvaşistan'da 801 kütüphane, 1200 kulüp bulunurken yılda 3 milyon kitap basılmakta ve 30 gazete çıkarılmaktadır.
Cumhuriyetteki ulaşım ağı, Rusya Federasyonu’nun en gelişmişlerinden biridir. Cumhuriyetin yollar, demiryolları, su yolları ve havaalanları sistemi, bölgeyi Rusya içinde ve dışında başka halklarla bağlar.
Demiryolları ve karayolları Moskova, Gorki, Kazan, Ulyanovsk ve başkent Çeboksarı ile bağlantılıdır.
Bir vesileyle tanıştığım bir Çuvaş Folklor Topluluğunu birkaç kez Türkiye’ye davet ettim ve bu grubun Silifke ve Akçaabat uluslararası folklore festivallerine katılmalarını sağladım. Bu grup arasında bulunup, bir kameraya verdiğim pozu da içeren fotoğraf şudur:
Çuvaş Folklor grubuyla Akçaabat’tayım
