Türk-Yunan Güç Denkleminde Hava Savunma Mimarisi: Atina Ne Amaçlıyor?

Süleyman Korcan ÖZALP – Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Türkiye ile Yunanistan arasındaki askerî rekabeti uzun yıllar boyunca savaş uçaklarının, savaş gemilerinin, füze sistemlerinin ve diğer askerî platformların sayısı üzerinden okumaya alıştık. Ege’de güç dengesi konuşulduğunda envanterler karşılaştırıldı; hangi ülkenin hangi sistemi aldığı, kaç uçağı modernize ettiği tartışıldı.
Bugün ise Yunanistan’ın attığı adımlar, bu geleneksel karşılaştırmanın giderek yetersiz kaldığını gösteriyor.
Atina, önümüzdeki on yılı kapsayan savunma planlamasında yeni silah sistemleri edinmenin ötesine geçerek silahlı kuvvetlerinin yapısını, savunma sanayiini ve geleceğin savaş ortamına ilişkin yaklaşımını dönüştürmeye çalışıyor. 31 Ağustos’ta İsrail ile imzalanan 3 milyar avroyu aşan “Aşil Kalkanı” anlaşması da bu dönüşümün bugüne kadarki en görünür adımlarından biri oldu. Hava araçları, balistik füzeler ve insansız sistemlere karşı farklı katmanlarda görev yapacak unsurların ortak bir komuta-kontrol altyapısında buluşturulması hedefleniyor.
Kriz yıllarından Agenda 2030’a
Bugünkü tabloyu anlayabilmek için 2009 sonrasında yaşanan dönemi hatırlamak gerekiyor.
Ekonomik kriz Yunanistan’ın savunma bütçesini ağır biçimde etkiledi; modernizasyon projeleri ertelendi, yeni tedarik imkânları daraldı. 2020’li yıllara gelindiğinde ise Doğu Akdeniz’deki gelişmeler ve değişen güvenlik ortamıyla birlikte Atina yeniden kapsamlı bir modernizasyon sürecine yöneldi. Özellikle 2021 sonrasında belirginleşen bu değişimin, 2030 vizyonuyla birlikte hava gücü ve hava savunmasını Yunan stratejik planlamasının merkezine taşıdığını gözlemliyoruz.
İlk adımlar mevcut askerî kapasitenin hızla güçlendirilmesine yönelikti. Fransa’dan Rafale savaş uçakları tedarik edildi. Envanterdeki 83 F-16 Block 52+ ve Block 52+ Advanced uçağının Viper standardına yükseltilmesini öngören program hayata geçirildi. Ardından F-35 tedariki, yeni firkateynler ve diğer büyük ölçekli projeler gündeme geldi.
Ancak son birkaç yıldaki gelişmeler, Atina’nın artık modernizasyonu yeni platformlar satın almaktan daha geniş bir çerçevede ele aldığını gösteriyor.
Platformdan sisteme geçiş
Yunanistan’ın 2030 vizyonunda modern bir savaş uçağı filosunun oluşturulması, ileri teknoloji altyapısının geliştirilmesi ve yerli savunma üretim kapasitesinin güçlendirilmesi öne çıkıyor. 
F-16 Viper, Rafale ve F-35’lerden oluşacak hava gücünün yanında otonom sistemler, İHA’lar, anti-drone teknolojileri ve gelişmiş haberleşme altyapıları da yeni kuvvet yapısının parçaları olarak görülüyor.
Asıl değişim ise bu platformların nasıl kullanılacağı konusunda yaşanıyor.
Modern savaş ortamında bir savaş uçağının, radarın, hava savunma bataryasının veya insansız hava aracının tek başına sahip olduğu kabiliyet kadar, bütün bu unsurların birbirleriyle ne ölçüde haberleşebildiği önem taşıyor. Hedefi gören sensörden gelen bilginin komuta merkezine ulaşması, değerlendirilmesi ve uygun silah sistemine aktarılması için geçen süre, savaş alanında belirleyici hâle geliyor.
Aşil Kalkanı bu nedenle önemli. Atina, farklı irtifa ve menzillerdeki tehditlere karşı katmanlı bir hava ve füze savunması kurarken bunu radarlar, sensörler ve ortak komuta-kontrol altyapısıyla tek bir mimarinin parçasına dönüştürmek istiyor. Yunanistan Savunma Bakanlığının kara, deniz ve havanın yanında siber alanı ve uzayı da aynı savunma yaklaşımının parçaları olarak değerlendirmesi, dönüşümün kapsamını gösteriyor.
Bu anlayışın bir diğer ayağında ise insansız sistemler bulunuyor. Yunanistan bir taraftan kendi İHA kabiliyetlerini geliştirmeye, diğer taraftan İHA tehdidine karşı Centauros, Iperion ve Telemachus gibi sistemler üzerinde çalışmaya başladı. Archytas ve Kerveros gibi projeler de Atina’nın bu alanda hazır alımın ötesine geçme arayışını ortaya koyuyor.
İsrail’in giderek artan ağırlığı
Tam da burada Yunanistan’ın yeni savunma yapılanmasının dikkat çekici bir başka boyutu ortaya çıkıyor: İsrail.
Atina-Tel Aviv savunma ilişkisi artık münferit silah alımlarının ötesine geçmiş durumda. Hava ve füze savunmasından İHA ve anti-drone teknolojilerine, radar ve sensörlerden askerî eğitim ve savunma inovasyonuna kadar uzanan geniş bir alanda İsrail teknolojisinin Yunan savunma ekosistemindeki ağırlığı giderek artıyor. Aşil Kalkanı ise bu ilişkinin ulaştığı seviyeyi açık biçimde ortaya koyuyor.
Bu durum Atina açısından önemli bir çelişkiyi beraberinde getiriyor.
Yunanistan bir taraftan Agenda 2030 ile dışa bağımlılığı azaltmayı, yerli üretimi artırmayı ve kendi teknoloji geliştirme kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor; diğer taraftan gelecekteki savunma mimarisinin kritik katmanlarında İsrail’e giderek daha fazla yaslanıyor. Üstelik İsrail etkisi tedarikle sınırlı değil. Yunan Savunma Bakanı Dendias’ın İsrail’in birkaç on yıl içerisinde silah ithal eden bir ülkeden ileri savunma teknolojileri geliştiren bir aktöre dönüşmesini örnek göstermesi ve Yunan Savunma İnovasyon Merkezi’nin kuruluşunda bu modelden yararlanıldığını açıklaması, ilişkinin kurumsal boyutunu da gösteriyor.
Dolayısıyla önümüzdeki dönemde cevap aranması gereken sorulardan biri şu olacak: Atina, İsrail’in teknolojik birikiminden yararlanarak kendi savunma ekosistemini mi oluşturacak, yoksa geçmişte ABD ve Avrupa merkezli yaşadığı dışa bağımlılığı bu kez İsrail merkezli daha sofistike bir biçimde mi yeniden üretecek?
Yunan yönetiminin bu riskin farkında olduğu görülüyor. Dendias’ın komuta-kontrol sistemlerinde kaynak koduna sahip olmayı stratejik bir zorunluluk olarak görmesi ve aksi durumda bir ülkenin en yakın müttefikine dahi bağımlı hâle gelebileceğine dikkat çekmesi tesadüf değil.
Türkiye bu tablonun neresinde?
Yunanistan’ın yaşadığı dönüşümü değerlendirirken hemen yanı başındaki Türkiye varlığını görmezden gelmek mümkün değil. Fakat Atina’nın bütün hamlelerini doğrudan Türkiye’ye karşı atılmış adımlar olarak değerlendirmek de resmi eksik okumamıza neden olur.
Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar, balistik ve seyir füzelerinin yaygınlaşması, düşük maliyetli İHA’ların yarattığı tehdit, elektronik harp ve siber saldırılar bütün ülkelerin savunma planlamasını değiştiriyor.
Bununla birlikte Türkiye, Yunanistan açısından hâlâ temel askerî referanslardan biri.
İki ülkenin son yirmi yılda savunma sanayiinde izlediği yollar arasındaki farklılık da burada önem kazanıyor. Türkiye uzun vadeli planlama, yerli ana yükleniciler, Ar-Ge yatırımları ve özgün sistem geliştirme kabiliyeti üzerinden giderek büyüyen bir savunma ekosistemi oluştururken; Yunanistan askerî kapasitesini büyük ölçüde dış tedarik ve uluslararası iş birlikleri üzerinden geliştirdi.
Atina bugün bu yapısal açığı kapatmaya çalışıyor.
Bunun için Türkiye ile bütün alanlarda platform-platform yarışmak yerine; ileri teknolojiye, ağ-merkezli harp kabiliyetine, insansız sistemlere, katmanlı hava savunmasına ve güçlü ittifak ilişkilerine dayanan daha kompakt fakat etkili bir kuvvet yapısı oluşturmayı hedeflediği görülüyor.
Bu stratejinin başarıya ulaşıp ulaşmayacağını ise satın alınan sistemlerin teknik özelliklerinden çok, bunların ne ölçüde bütünleştirilebildiği belirleyecek. Farklı ülkelerden edinilen platformları aynı ağ içerisinde çalıştırmak, nitelikli insan kaynağını yetiştirmek, teknoloji transferini gerçek üretim kabiliyetine dönüştürmek ve milyarlarca avroluk modernizasyon programını uzun yıllar boyunca sürdürebilmek Atina’nın önündeki temel sınamalar olacak.
2030’ların Ege’sindeki askerî dengeyi değerlendirirken kaç F-16’nın, Rafale’in veya F-35’in karşı karşıya geleceğini hesaplamak yeterli olmayacak. Üretim kapasitesi, teknolojik bağımsızlık, mühimmat sürdürülebilirliği, sensörler, insansız sistemler, elektronik harp ve bütün bunları aynı anda yönetebilen komuta-kontrol altyapısı en az platform sayıları kadar önem taşıyacak.
Bu nedenle Türkiye açısından asıl mesele, Yunanistan’ın hangi silahı satın aldığından ziyade, bütün bu silahlarla nasıl bir kuvvet ve nasıl bir savaş mimarisi oluşturmaya çalıştığını doğru okumaktır. Atina’nın amacı, Türkiye ile her alanda aynı ölçekte yarışmaktan çok; teknolojik üstünlük, katmanlı hava savunması, insansız sistemler ve güçlü ittifak ilişkileri üzerinden kendi dezavantajlarını dengeleyecek yeni bir caydırıcılık modeli inşa etmek gibi görünüyor.
Önümüzdeki dönemde Türk-Yunan askerî rekabetinin seyrini de büyük ölçüde bu arayışın ne ölçüde karşılık bulacağı belirleyecek. Zira Ege’de denge artık sadece envanterlerin büyüklüğüyle değil, sahip olunan imkânların ne kadar bütünleşik, sürdürülebilir ve bağımsız bir askerî güce dönüştürülebildiğiyle ölçülecek.