Kocatepe'de Felsefe- 3 Afyonkarahisarlı Felsefeciler

Sevgili okuyucular, önceki yazımızda felsefeyi, fikir hareketleri diye tanımlamış, bu hareketlerin “felsefe temelli aksiyon”lar olduğunu söylemiştik. O halde felsefeyle ilgili iki şeyi söyleyerek başlayalım.
Aksiyon ve Özne
Birincisi bir aksiyonunu aksiyon yapan şey bir özneye sahip olmasıdır. Felsefe aksiyonunu aksiyon yapan da felsefî öznedir, yani insandır. O halde felsefe insana has bir etkinliktir.
İkinci olarak bir özne-etkinliği olarak felsefe, birçok açıdan ele alınıp sınıflandırılabilir. Sözgelimi daha önceki yazıda verdiğimiz Gazali’nin dörtlü felsefe tasnifi, özne açısından yapılan tasnifti. Yine Meşrutiyet dönemi düşünürlerinden Filibeli Ahmet Hilmi, “yeni zamanlar”dan etkilenerek bir tasnif yapar. Felsefî aksiyonu özneye bağlı kalarak Sübjektif ve Objektif Felsefe diye ikiye ayırır. Psikoloji, Mantık, Ahlak ve Siyaset aksiyonlarını birincisine, Kozmoloji ve Metafizik aksiyonlarını ikincisine ait kabul eder. 
Günümüz felsefe tarihçilerinin yaptığı felsefe tasnifi, konu, okul veya coğrafya açısından biriyle yapılan tasniflerdir. Genel felsefî aksiyonlar ise zaman ve mekân ortaklığı temelinde yapılan özne aksiyonlarıdır. Aksiyonlardan birisi klasik zamanda, diğeri modern yani çağdaş zamanda ortaya çıkan aksiyonlardır. Bu aksiyonların, Afyonkarahisar bağlamında üç öznesi vardır.
İki Felsefe Öznesi
Aksiyonlardan ilkinin öznesi müderris-felsefeciler, ikincinin öznesi akademisyen-felsefecilerdir. Müderris ve akademisyen özneler mekânda ortaktır. Bu ortak mekân Afyonkarahisar’dır, daha genel adıyla başlığımızda da geçtiği gibi mekân Kocatepe’dir. Bu mekân ortaklığı aksiyonların ve öznelerin bu yazı tasnifine alınmalarının da sebebidir. 
Afyonkarahisar şehri, müderris felsefecilerin yaşam mekanıdır ancak akademisyen felsefecilerin doğum yeridir. Onların tabii ki istisnaları vardır. Mesela Kâmil Miras müderris ve ahlak felsefecisidir, İstanbul’da ders vermiştir. Yine mesela Afyonkarahisar bu satırların yazarının hem doğum yeridir hem yaşam mekanıdır. Özetle her iki felsefe öznesi mekânda ortaktır. 
Ziya Gökalp Türkçülüğün Esasları’nda medeniyeti değerlendirirken Türk kültürünü, Batı (Roma-Rum) uygarlığı içinde “din, ahlak, hukuk, sanat, iktisat ve edebiyat” üretimlerinden oluşan bütün olarak belirler. Bu bütünlük, aksiyonları açısından eksik bir belirlemedir. Ancak ilk defa Gökalp felsefede Türkçülük aksiyonundan söz eder. Bu aksiyonda, üretimlerin dili Türk dilidir, bu aksiyon felsefe geleneğimiz açısından önemlidir. Zira kullanılan o günkü Türk dili, Gökalp’e göre ikili bir yapıya sahiptir. Onların biri Osmanlıdır, ikincisi Türk Halk kültür dilidir.  İlki Arapça, Acemce ve Türkçe veya her üçü karışık halde Türkçe yazmışlar ve sonraları ona Osmanlıca demişlerdir, ikincisi Türkçe yazılmıştır. Gökalp’in anlattıklarına bakılırsa, diyebiliriz ki Kocatepe’de Felsefe Aksiyonu ikincisi içinde bulunmaktadır. Bu durumda felsefe öznesinin ikinci ortaklığı, olması gereken Türk Halk kültür dilidir. Gökalp’e göre asıl olan şey, Türk halkındaki bu “milli felsefe”yi arayıp ortaya çıkarmaktır. Bu anlamda Afyonkarahisar Halveti aksiyonuna ait Var İle Var olmak felsefesini tespit etme ve ortaya koyma denemesi olarak “Üç Muhit Bir Felsefe (DBY Yayınları, İstanbul 2024” çalışmasını, Kocatepe’de felsefe aksiyonuna bir örnek olarak verebiliriz. 
Kocatepe Felsefe Aksiyonunun Üç Öznesi
Afyonkarahisar’a dair yazılan ve üretilen eserlerden hareketle Kocatepe’de felsefenin öznesini üçe ayırmak gerekmektedir. Birincisi Selçuklu-Germiyan-Osmanlı dönemi felsefesinin “müderris” öznesi, ikincisi cumhuriyet dönemi felsefenin “öğretmen” öznesi, üçüncüsü yine cumhuriyet dönemi felsefesinin “akademisyen” öznesidir. İlk dönem felsefe aksiyonu öznelerinin Afyonkarahisar’daki mekânı medrese ve tekkelerdir. İkincisinin mekânı Afyon Lisesi ve Halkevi muhiti ile onların yaptığı yayınlarıdır. Üçüncüsünün mekânı üniversitelerdir.
I. Afyonkarahisarlı Müderris-Felsefeciler
Afyonkarahisarlı müderris-felsefeciler şimdilik kaydıyla şöyle sıralanabilir.
1.    Esirüddin Ebheri (ö.1300), 
2.    Hattâb b. Ebû Kâsım Karahisârî, (ö.730/1330),
3.    Abdurrahim Mısri (ö.888/1483), 
4.    Gülapoğlu Mehmet Askeri (ö. 1101/1690), 
5.    Muhammed Hamidi-Karahisari (ö.1170/1756), 
6.    Seyyid Muhammed Said Karahisarî (ö.1190/1776), 
7.    Kâmil Miras (ö.1957).
Çay Alaaddin Medresesi, Mısri Cami ve Taş Medrese, Hisarardı Alaaddin Medresesi, Müftülük, İstanbul Darulhilafe Medresesi bu aksiyonun tespit edebildiğimiz mekanlarıdır. 
Bu aksiyon, dil açısından Arapça ve Türkçe olmak üzere iki dil geleneğine sahiptir. Zaman zaman Farsça eserleri de bulmak mümkündür. Bu aksiyonun en önemli özelliği özdeşlik/ayniyet ilkesi temelinde birlik felsefesini işlemiş olmalarıdır. Bu felsefe öncelikle varlık, dönemi bakımından Var felsefesidir. Var felsefesi ya ontolojidir, ya ahlaktır, ya siyasettir. Ancak Var felsefesi, Razi geleneği sebebiyle Kelamla; Yesevi ve İbn Arabi geleneği sebebiyle tasavvufla iç içedir. Form olarak müderris-felsefeciler, şiiri ve nesri kullanmışlardır. 19.yüzyıl öncesi eserler genellikle yazma halindedir, sonrakiler ise basılı eserlerdir. 
II. Afyonkarahisarlı Öğretmen-Felsefeciler
Öğretmen felsefeciler, eski felsefeye ilaveten yeni felsefen haberdar felsefecilerdir. Bu felsefe, Descartes’le başlatılan ve özünde özgürlük ve kurtuluş düşüncesi bulunan insan temelli felsefedir ve felsefenin yeni aksiyonudur. Bu yeni aksiyon, değişim, ilerleme, vb. yeni fikri meselelerin görüldüğü felsefedir. 
Öğretmen felsefecilerin Kocatepe’de iki mekânı söz konusudur. İlki mektep, ikincisi matbuattır. Osmanlıdaki adıyla Karahisar İdadisi, Cumhuriyet dönemindeki adıyla Afyon Lisesi ve Ortaokulu’dur. Aksiyon, birincisinde eğitim öğretim yaparken ikincisinde eserler ortaya koymuş, yaptığı yayınlarla okuyuculara ulaşmış ve ulaştırmılardır. Onların başında Nur ve Taşpınar yayınları gelmektedir. Form olarak öğretmenler şiir ve nesri kullanmışlardır. Bu konuda bir çalışma yapılıncaya kadar, şimdilik kaydıyla iki isimden söz edebiliriz.
1. Ahmet Sami
2. Namdar Rahmi
III. Afyonkarahisarlı Akademisyen-Felsefeciler
Akademisyen felsefe, Türk eğitim sisteminde Harbiye ve Tıbbiye ile başlar, Darulfünun ile gelişir ve çeşitlenir. Temelinde önceleri Fransız felsefesi, sonra Alman felsefesi, daha sonra İngiliz felsefesi yer alır. Akademisyen felsefecilerin mekânı, genel anlamıyla akademisyenlerin çalıştığı üniversitelerdir, özel olarak felsefe bölümü bulunan Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesidir. Biri Fen Edebiyat Felsefe, ikincisi İlahiyat Felsefe ve Din Bilimleri bölümleridir. Üretilen eserler genellikle Türkçedir. Formu nesirdir ve matbu eserleridir. Doğum yerleri bakımından yine şimdilik kaydıyla sekiz Afyonkarahisarlı akademisyen-felsefeci ismini verebiliriz.
1.    Ahmet İnam (1947-Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci- Emekli Ankara)
2.    Fahrettin Olguner (1938- Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci- Emekli- İstanbul)
3.    Kasım Turhan (1952- Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci- Emekli- Afyonkarahisar)
4.    Şahin Filiz (1965- Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci-Antalya)
5.    İsmail Taş (1965- Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci-Konya)
6.    Bayram Dalkılıç (1968- Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci-Konya)
7.    Kâmil Sarıtaş (1976-Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci-Eskişehir)
8.    İrfan Görkaş (Afyonkarahisar, Akademisyen felsefeci- Afyonkarahisar)